Літаратурная сталіца квітнее на вачах. Як Гарадок абнаўляецца да Дня беларускага пісьменства
Самы паўночны рэгіён Беларусі ў пачатку верасня стане літаратурнай сталіцай краіны.
Людзі ўсіх узростаў і прафесій збяруцца тут у Дні беларускага пісьменства, святочныя падзеі намечаны на 2 і 3 верасня. Як гасцінны і абавязковы гаспадар, Гарадок старанна рыхтаваўся да прыёму гасцей: рамантаваў школы, дзіцячыя сады, Дом рамёстваў, бібліятэку, жылыя дамы і вуліцы. Работы ўжо набліжаюцца да завяршэння, улічваючы, што некаторыя пункты дапоўнілі спіс ужо ў працэсе (з'явіліся зэканомленыя грошы). Тым часам рамеснікі працягваюць майстраваць творчыя сюрпрызы, будынкі - набываць свежы выгляд дзякуючы велізарным муралам, а гарадскі сквер - папаўняцца новымі аб'ектамі. Вось-вось яму выберуць назву пасля грамадскага абмеркавання ідэі. Карputнікі назіралі, як на адной з вуліц з каменя растуць велічныя і напоўненыя сэнсам скульптуры, майстры папаўняюць цэлыя лінейкі сувеніраў, а горад у цэлым пераўтвараецца.
Сувенірныя кампліменты хэндмейд. Што можна будзе сустрэць на рамесных шэрагах
Праца кіпіць практычна ў кожным кутку Гарадка, але асноўныя падрыхтоўкі вядуцца ў цэнтры. Тут у крокавай даступнасці размешчаны асноўныя аб'екты, якія прымуць падзеі Дня беларускага пісьменства і дзе майстры-ўмельцы з асаблівай клопатам і любоўю робяць сувенірныя кампліменты для гасцей і ўдзельнікаў вялікага свята. Ганчарства, кераміка, ткацтва, пляценне з лазы і саломы - ім ёсць што паказаць і чым ганарыцца, бо многія традыцыі зарадзіліся на гэтай зямлі ў даўнія часы. Сёння іх беражліва перадаюць моладзі.
Зазіраем у Гарадоцкі Дом рамёстваў і фальклору - кожны кабінет усыпаны працамі. "Робим кошыкі, падстаўкі, магніты, званочкі, кружкі, гаршкі, талеркі з сімволікай Беларусі, каласкі, - знаёміць з асартыментам загадчыца Дома рамёстваў Марына Гушча. - Вось у нас наборы сурвэтак, рушнікі ажурныя вышытыя, пано з саломнай аплікацыяй, сувенірная лялька".
Яна спыняецца каля пано, вырабленага з дрэва, тканіны, керамічных і іншых элементаў, тлумачачы, што гэтая ідэя была даўно. "Я ткачыха, вось і хацелася ткацтва з чымсьці сінтэзаваць. У ткацтве ў мяне лён, саломка, сітнік - усё натуральнае. Зразумела, сюды просяцца дрэва і кераміка - гэта таксама ўсё цёплае, і разам будзе выглядаць вельмі добра", - кажа яна. Па словах кіраўніцы, усе сувеніры да свята пісьменства падбіралі з улікам гісторыі: прэзентаваць плануюць тое, што стагоддзі таму выкарыстоўвалася на гарадзенскай зямлі.
Побач з мініяцюрнымі прэзентамі на вялікім стале ляжыць драўляная кніга з дэкаратыўнай устаўкай - выявай Францыска Скарыны. Яе пакуль дапрацоўваюць, каб урачыста перадаць гаспадару Дня беларускага пісьменства ў 2024 годзе - Івацэвічам. Як дзеліцца Марына Гушча, выява беларускага першадрукара спачатку чаканілі па медзі, а затым адлівалі.
"Беларускае золата" і пасрэднік паміж зямлёй і хлебам
Рамяство пляцення з лазы гараджане асвойваюць у гуртку "Лазовік", размешчаным у кабінеце па суседстве. Яго кіраўнік Васіль Сіманковіч з вялікай ахвотай і ўдумлівасцю распавядае пра лозапляценне ў Гарадку і раёне. Майстар валодае традыцыйнай тэхналогіяй спіральнага пляцення, занесенай у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі (усяго ж статус нематэрыяльнай культурнай каштоўнасці маюць 6 мясцовых традыцый).
"У Гарадоцкім раёне са спрадвечных часоў спіральнае пляценне было вельмі распаўсюджана, таму што гэта энергазберагальныя тэхналогіі для
Майстар адзначае, што спіральнае пляценне больш працаёмкае, чым звычайнае лазапляценне. Для працы трэба больш часу: апроч апрацоўкі саломы, асобна ідзе нарыхтоўка лазовай стужкі, а ўжо пасля - сам працэс пляцення. "Дапамагаюць мне ўсе гурткоўцы, - дзеліцца ён. - У гуртках займаюцца дзеці, пенсіянеры, людзі з інваліднасцю, якія прыходзяць разам з іншымі групамі. Вядома ж, мы хочам, каб у сувенірнай прадукцыі было прадстаўлена гэта нематэрыяльная культурная спадчына - спіральнае пляценне. Падрыхтавалі вось такія місачкі, у іх будуць змяшчацца керамічныя вырабы (збаны, гурткі), і разам яны складуць падарунак. Таксама робім калекцыі гурткоўцаў па спіральным пляценні. І я калекцыю папаўняю, каб больш гасцей пазнаёміліся з гэтым відам".
"Прасоўваем свае традыцыі". Беларускі брэнд на дотык і смак
Каля 150 экзэмпляраў сувенірнай лялькі вырабляюць у гуртку "Народны касцюм". Беларускія прыгажуні будуць у нацыянальных строях, але без твараў, як гэта было прынята ў старажытнасці. Тады лялькі не мелі гульнявога характару, а служылі абярэгам. "Іх рабілі без твару, бо лічылася, што праз твар у ляльку могуць усяліцца злыя духі і нашкодзіць чалавеку. Было шмат разнастайных лялек: лялька-падарожніца дарылася ў дарогу, лялька-травніца лячыла здароўе, дапамагала для сну, адганяла злых духаў ад немаўлят. Цяпер лялькі ўжо сталі сувенірамі і становяцца проста ўпрыгожаннем інтэр'ера", - уводзіць у курс справы кіраўнік творчага аб'яднання Алена Арлова.
Апроч лялек яна шые мяккіх конікаў памерам крыху больш за далонь. Як у старыну, у іх на ножках круглыя гузікі - па аналогіі з конікамі-качалкамі, толькі ў мініяцюры. Упакаваць такія вырабы жадаючым прапануюць у спецыяльна пашытыя з лёну сумачкі - яны таксама з'явяцца ў продажы ў свята. "Так як мы Дом рамёстваў, то прасоўваем свае традыцыі, каб людзі не забывалі, як апраналіся нашы продкі, ствараем такія сувеніры менавіта ў народных касцюмах і з нашай сімволікай і вышыўкай. Стараемся ўзнавіць элементы, як іх рабілі раней, - тлумачыць Алена Арлова. - Толькі вялікіх лялек мы ўжо зрабілі штук 50, а яшчэ сярэднія і маленькія - там таксама ўнушальная колькасць будзе".
Лінейкі сувеніраў да пачатку верасня выпусцяць Дом рамёстваў, установы адукацыі Гарадка і тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва. Да вытворчасці падключыліся ўсе: "Толькі вярнуліся са "Славянскага базару ў Віцебску", дзе ў нас раскупілі ўсю прадукцыю. І цяпер даводзіцца ў хуткім тэмпе папаўняць запасы", - з усмешкай тлумачаць рамеснікі.
У розны час і дні стварэннем сваёй калекцыі хэндмейд-прадукцыі займаюцца людзі срэбнага ўзросту і з інваліднасцю. Для іх у аддзяленні тэрытарыяльнага цэнтра працуе 27 гурткоў-клубаў і 5 працоўных майстэрняў. Святочныя прылаўкі дапоўняць мяшочкі шчасця, шопперы з васількамі і надпісам "Гарадок-2023". Прапануюць гасцям таксама пасцельную бялізну і хлеб уласнага вытворчасці з адкрытай у мінулым годзе майстэрні "Добры хлеб". "Печам хлеб двух відаў: бездрожжавы на заквасцы і "Гарадоцкі". Пакуль вучымся, робім для ўласных патрэб, - кажуць у цэнтры. - А ў будучыні плануем рэалізоўваць яго. На Дзень пісьменства і дэгустацыю хочам арганізаваць".
Па словах работнікаў, людзям з інваліднасцю падабаецца асвойваць новыя напрамкі, і для працоўнай рэабілітацыі гэта важны момант.
Дарэчы, тут дэталёва прадумалі канцэпцыю кожнага вырабу. Арыенціры бяруць на экалагічныя матэрыялы. "Старанна рыхтуемся да Дня пісьменства. З экаматэрыялаў робім шмат рэчаў на тэму "Тараса на Парнасе". Шляпкі, лапці-абярэгі, абярэгі ў форме падковы, лялькі і брэлокі ў выглядзе кніг - усё ў беларускім стылі. Вырабляем брошкі і завушніцы з натуральнай скуры і пер'я індычкі. Гэта ўсё ёсць у праекце, спадзяемся паспець да свята. Будуць у нас мяшочкі травяныя, дэкаратыўныя падушкі, рукавіцы для кухні. Усё практычнае і будзе выкарыстоўвацца ў побыце. У мяне ў планах яшчэ пісаць карціны акрылам, напэўна, прадставім гэтыя вырабы ў Дзень пісьменства. Прымаць такое свята вельмі хвалююча, проста велізарная адказнасць для нашага горада", - удакладняе кіраўнік гуртка Таццяна Паўлёнак.
"Прыгажосць будзе". Хто стаіць за пераўтварэннем Гарадка
Гарадскі сквер побач з адміністрацыяй у апошнія дні асабліва шматлюдны. Праўда, больш тут пакуль не турыстаў, а будаўнікоў. Непадалёк перакладвалі плітку, у цэнтры сквера рыхтавалі аснову пад малую архітэктурную форму - тут будзе вялікая скульптура буквара. У некаторых лакацыях усталююць каваныя фігуры, распавядае начальнік па ЖКГ Гарадоцкага прадпрыемства кацельняў і цеплавых сетак Аляксей Кузьміч. А фантан стане менш глыбокім і з агароджай, гэта значыць бяспечней для адпачывальнікаў.
Работа ладзіцца з ранняй раніцы і да позняй ночы, без выхадных. "Часу вельмі мала, а клопатаў у нас вельмі шмат, - удакладняе Аляксей Кузьміч. - Вялікія візуальныя змены будуць. Паставім у скверы потым новыя лавачкі каваныя. Усё гэта закуплена і чакае свайго часу".
Прадпрыемства выступае асноўным падрадчыкам па выкананні работ па добраўпарадкаванні горада. На гэта зараз кінуты ўсе сілы, бо паспяваць трэба да 15 жніўня. Таму на добраўпарадкаванні ўсіх аб'ектаў заняты каля 200 чалавек арганізацыі. Планавыя работы вядуць паралельна.
"Па-першае, у нас ідзе бягучы рамонт: у плане да Дня пісьменства было 37 будынкаў, засталося зусім няшмат. Дабраўпарадкаванне ў скверы, плітка на Савецкай, рамонтныя работы на мемарыяльным комплексе "Неўміручасць", плюс яшчэ азеляненнем займаемся, - пералічвае ён. - І людзі працуюць на ачыстцы ўсёй пліткі, дарожак ад любой дробнай расліннасці. Усяго на год на ўтрыманне, добраўпарадкаванне ў нас выдзелена каля Br900 тыс. Таксама ідзе ўкладка асфальтабетону - вуліцы Бурлыгі, Маркса і Вакзальная. Асфальтагранулятам падсыпаюць вуліцу Валіева. Прапрацоўваецца пытанне па вуліцах Маладзёжнай і Толкачова. Груба кажучы, на вуліцу адводзіцца два-тры дні працы".
Як жыхар горада, Аляксей Кузьміч асабліва рады назіраць яго пераўтварэнне. "Любыя змены ў лепшы бок - гэта прыемна. Гарадок - кампактны горад, тут усе адзін аднаго ведаюць. Прыгажосць будзе, застанецца толькі ў будучыні падтрымліваць чысціню і парадак", - запэўнівае ён.
"Зборны вобраз маёй нагляджанасці". Студэнты пра каменныя фігуры, якія ўпрыгожаць сквер Гарадка
Амаль на месяц у Гарадок пераехалі студэнты другога і трэцяга курсаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Будучым творцам на летняй практыцы выпаў гонар стварыць скульптуры для сквера. Кажуць, заданне адказнае і прыемнае, бо затым іх работы з каменя будуць доўгія гады ўпрыгожваць мясцовы пейзаж. "Нас прыехала 7 чалавек, шасцёра робяць фігуры на кортах, яшчэ адзін - у іншым месцы выконвае кампазіцыю ў выглядзе літар з фібрабетону, - дзеліцца Анастасія Сіпач. - Працаваць з каменем трэба вельмі акуратна. Адзін няправільны рух - і ён расколецца, нават ужо бачна, што па маім камені пайшлі расколіны. Але гэта першапачаткова такі камень трапіўся, але наогул з каменем працаваць - самае лёгкае. Калі выбіраць паміж дрэвам і металам, то пакуль камень - самае прыемнае і камфортнае".
Першапачаткова кожны з маладых людзей падрыхтаваў некалькі эскізаў, звязаных з Беларуссю і Днём пісьменнасці. Самыя цікавыя, на думку камісіі, ідэі зацвердзілі. Рукапацісканне двух людзей як сімвал згоды, кампазіцыя "Зубр", плоскі камень з высечанымі з абодвух бакоў словамі "Гарадок" і "Беларусь", зборны вобраз князя і летапісец - серыя фігур будзе радаваць гараджан і гасцей.
"Тут намалявана птушка ў руках - вельмі банальная тэма, - кажа студэнтка пра сваю скульптуру. - Гэта сімвал веры, чагосьці новага - маладая птушка ў старых, дряблых руках. Будзе сімвалічны манумент, у якім кожны будзе бачыць нешта сваё. Проста зборны вобраз ад маёй насмотренности. Насамрэч мне вельмі падабаецца такая практыка. Рада, што тут апынулася. У раннім узросце мне пашчасціла ўдзельнічаць у такім мерапрыемстве, а мая праца будзе стаяць тут дзесяцігоддзямі. Дарэчы, планую прыехаць сюды на Дзень беларускай пісьменнасці".
Трэцякурснік Антон Гурскі падорыць Гарадку скульптуру летапісца. Гэта будзе зборны вобраз. "Фігура - сімвал майго разумення беларускай літаратуры і гісторыі. Скульптура аб'ёмная, круглая і павінна глядзецца з усіх бакоў. А вось гэта эскізік, - паказвае ён на ўсталяваную на камені мініяцюру. - Каб працаваць з каменем, трэба мець волю, цярпенне, гэта складана, але яно таго варта. Рад, што таксама змог паўдзельнічаць, унесці сваю лепту, долю свайго мыслення, мастацтва".
Па словах будучага скульптара, раней яму не даводзілася ўдзельнічаць у такіх маштабных праектах, тым цікавей было далучацца да гэтага. Кажа, з надвор'ем толькі не вельмі пашанцавала - у гэты перыяд Гарадок апынуўся "даволі штармавым горадам". Заспелі студэнты і ліўні, і пякучае сонца. У тым ліку з-за ўмоў надвор'я справа ідзе марудней, чым хацелася б.
Фігуры плануюць перамясціць у сквер ужо 11 жніўня, там для іх падрыхтавалі спецыяльныя пастаменты.
Жыхары невялікага Гарадка, дзе насельніцтва крыху перавышае 11,5 тыс. чалавек, упэўнены: рэгіён абавязкова прыйдзецца даспадобы нават самаму скрупулёзнаму турысту. Асабліва тут ганарацца прыродным багаццем, паколькі больш за 44% тэрыторыі раёна займаюць лясы, пейзажы ўпрыгожваюць шматлікія азёры - іх 162. Некаторыя з іх прапануюць паглядзець гасцям Дня беларускага пісьменства, паколькі да свята спецыяльна абнавілі турыстычныя маршруты.
"У нас распрацавана 29 турыстычных маршрутаў па розных напрамках відаў турызму: культурна-пазнавальныя, рэлігійныя, гастранамічныя, ваенна-гістарычныя, настальгічныя маршруты. Яны розныя па спосабе перамяшчэння, напрыклад, пешыя, водныя, веласіпедныя і аўтамабільныя. Прапануем анімацыйныя праграмы, квэсты і майстар-класы ў Доме рамёстваў і фальклору. Шэсць маршрутаў прапануем турыстам у само свята, але гэта не значыць, што нельга будзе скарыстацца астатнімі", - удакладніла галоўны спецыяліст сектара спорту і турызму Гарадоцкага райвыканкама Ала Грыгор'ева.
Асноўным будзе маршрут, звязаны з аўтарам паэмы "Тарас на Парнасе" пісьменнікам Канстанцінам Вераніцыным "Па Вераніцынскіх мясцінах". Ён пачынаецца ад Гарадка і закранае многія ключавыя кропкі раёна: памятныя знакі ля музея, помнік персанажу паэмы ў гарадскім скверы, далей турысты адпраўляюцца ў родныя мясціны пісьменніка - вёску Астравляны. "Гэты маршрут мы абнавілі, уключылі ў яго турыстычныя аб'екты па шляху, напрыклад, наш знакаміты помнік прыроды - Дуб-велікан, - дадала яна. - Акрамя таго, славутасці можна паглядзець у турысцка-аздараўленчым комплексе "Лосьвіда". Культработнік ТОК можа правесці па знакамітай "Сцяжыне Напалеона" - таксама дастаткова цікавы і папулярны маршрут, паколькі праходзіць па возеры Лосьвіда".
Агульная працягласць маршруту туды і назад складае 35 км і ў залежнасці ад спосабу перамяшчэння займае ад 3 да 5 гадзін. Сярод іншых варыянтаў для прыезджых - водны сплаў па азёрах. Маршрут працягласцю 9 км называецца "Жамчужыны Гарадка" і праходзіць па трох азёрах: Лугавым, Арэхавым і Шчарбакоўскім, а пачатак бярэ з лыжаролернай трасы. "Самі азёры знаходзяцца ў маляўнічым месцы - урочышчы Вераб'іныя горы, яно таксама вядома не толькі спартыўным складнікам, але і культурнымі аб'ектамі, - падкрэслівае Ала Грыгор'ева. - На маршруце знаходзіцца мемарыяльны комплекс "Пантэон памяці", на востраве паміж двума азёрамі - рэзідэнцыя Снягурачкі, дзе праходзяць нашы знакамітыя фестывалі "Тарас на Парнасе" і "Мара гурмана" і тэатралізаваныя праграмы".
Гарадоцкі раён сустрэне гасцей з чыстым і адкрытым сэрцам і максімальна пакажа сваё гасціннасць, запэўнівае старшыня райвыканкама Ірына Палякова. Паводле яе слоў, дзякуючы правядзенню Дня беларускага пісьменства горад атрымаў магчымасць стаць яшчэ больш прывабным для жыхароў і гасцей. "Рыхтуемся так, каб правесці свята на самым годным, найвышэйшым узроўні. І хочам паказаць важную нашу "родзінку", - удакладніла яна. - І для гэтага мы прыкладаем максімум намаганняў".