Арганізацыя вытворчага кантролю ў галіне прамысловай бяспекі
У Рэспубліцы Беларусь працуюць тысячы прадпрыемстваў, якія ўяўляюць патэнцыйную небяспеку як для працуючага персаналу, так і для людзей, якія жывуць побач, навакольнага асяроддзя.
Для вырашэння задачы па прадухіленні аварыйных сітуацый, забеспячэнні гатоўнасці прадпрыемстваў, якія эксплуатуюць небяспечныя вытворчыя і патэнцыйна небяспечныя аб'екты, да лакалізацыі і ліквідацыі наступстваў аварый і інцыдэнтаў, у Рэспубліцы Беларусь дзейнічае Закон «Аб прамысловай бяспецы» (далей – Закон).
Патрабаванні прамысловай бяспекі ўключаюць усе цыклы вытворчага працэсу, у тым ліку на стадыі праектавання, вырабу, будаўніцтва, рэканструкцыі, прыёмкі, мантажу, наладкі, абслугоўвання, рамонту, тэхнічнага асведчання і дыягностыкі, эксплуатацыі, а пры ўзнікненні неабходнасці – кансервацыі і ліквідацыі небяспечных вытворчых і патэнцыйна небяспечных аб'ектаў.
Кожны суб'ект прамысловай бяспекі, які эксплуатуе небяспечныя вытворчыя і (або) патэнцыйна небяспечныя аб'екты, павінен самастойна ажыццяўляць вытворчы кантроль.
Вытворчы кантроль – адна з асноўных крыніц інфармацыі аб стане прамысловай бяспекі пры эксплуатацыі небяспечных вытворчых і патэнцыйна небяспечных аб'ектаў. Ён з'яўляецца галоўным элементам сістэмы кіравання, які забяспечвае пастаяннае назіранне за бяспекай на аб'екце, своечасовае інфармаванне кіраўніцтва, распрацоўку і прыняцце неабходных карэкціруючых і папераджальных дзеянняў.
Для гэтага кіраўнік прадпрыемства ва ўстаноўленым парадку забяспечвае наяўнасць структурнага падраздзялення, адказнага за ажыццяўленне вытворчага кантролю (далей – служба прамысловай бяспекі), або ўводзіць у штат пасаду інжынера
па прамысловай бяспецы, або ўскладае адпаведныя абавязкі па ажыццяўленні вытворчага кантролю
на асобу, якая мае вышэйшую тэхнічную адукацыю і падрыхтоўку, неабходную для ажыццяўлення паўнамоцтваў па пытаннях прамысловай бяспекі, і якая прайшла праверку ведаў па пытаннях прамысловай бяспекі (далей – адказная асоба).
Пры гэтым кіраўнік службы прамысловай бяспекі, таксама, як і асобы, адказныя за ажыццяўленне вытворчага кантролю, падпарадкоўваюцца наўпрост кіраўніку прадпрыемства альбо яго намесніку, адказнаму за арганізацыю прамысловай бяспекі (на большасці прадпрыемстваў, гэта, як правіла, галоўны інжынер).
Артыкул 29 Закона «Аб прамысловай бяспецы» дае магчымасць кіраўніку суб'екта прамысловай бяспекі ўвесці ў штат пасаду інжынера па прамысловай бяспецы з мэтай ускладання на яго абавязкаў па ажыццяўленні вытворчага кантролю за выкананнем патрабаванняў прамысловай бяспекі.
Шматлікія кіраўнікі пажадалі папоўніць свой штат такім спецыялістам, аднак не ўлічылі мноства важных аспектаў.
Інжынер па прамысловай бяспецы – гэта пасада, кваліфікацыйныя патрабаванні да якой утрымліваюцца ў першым выпуску Адзінага кваліфікацыйнага даведніка служачых (ЕКСД), зацверджанага пастановай Міністэрства працы Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 1999 г. № 159. У прыватнасці, у гэтым дакуменце ўказана, што для прызначэння на гэту пасаду работнік павінен мець спецыяльную адукацыю, а менавіта: вышэйшую адукацыю па адпаведным напрамку (відзе прафесійнай дзейнасці). Такі адукацыю на сённяшні дзень можна атрымаць, напрыклад, ва ўстанове адукацыі «Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Беларусі», дзе навучаюць інжынераў па прамысловай і пажарнай бяспецы. Пры адсутнасці ўказанай адукацыі прызначаць спецыялістаў на гэтыя пасады, у тым ліку на ўмовах сумяшчэння або сумяшчальніцтва, нельга.
Што ж рабіць, калі спецыяліста з такой адукацыяй у штаце прадпрыемства няма, а да найбліжэйшага выпуску маладых спецыялістаў з Універсітэта грамадзянскай абароны МНС (або да атрымання другой вышэйшай адукацыі адпаведным работнікам суб'екта) яшчэ дастаткова шмат часу? Хто будзе ажыццяўляць правядзенне вытворчага кантролю (а гэта абавязак кіраўніка суб'екта)? Адказ на гэтае пытанне даецца ў тым жа 29 артыкуле Закона, а менавіта: за кіраўніком суб'екта застаецца выбар, г.зн. замест інжынера па прамысловай бяспецы можна проста ўскласці адпаведныя абавязкі на адказнае асобу (якое мае вышэйшую тэхнічную адукацыю па любым напрамку і неабходную падрыхтоўку).
Безумоўна, дамагчыся больш якаснага і ў поўным аб'ёме правядзення вытворчага кантролю на прадпрыемстве можна, уводзячы ў штат асобную пасаду («інжынер па прамысловай бяспецы»), бо для гэтага спецыяліста арганізацыя і правядзенне вытворчага кантролю — яго асноўная праца. У той час як ускладальнік абавязкаў па правядзенні вытворчага кантролю на службовых асоб праводзіцца без вызвалення іх ад выканання асноўнай працы (па займаемай пасадзе), гэта значыць такім асобам кіраўнік ускладае дадатковыя абавязкі, на выкананне якіх патрабуецца і дадатковы час, а такім часам не кожны спецыяліст і не заўсёды распараджаецца.
Сённяшняе заканадаўства ў галіне прамысловай бяспекі не ўстанаўлівае для прадпрыемства дакладнага рэгламенту правядзення вытворчага кантролю, як гэта было раней вызначана ў «Правілах арганізацыі і ажыццяўлення вытворчага кантролю за выкананнем патрабаванняў прамысловай бяспекі на небяспечных вытворчых аб'ектах», зацверджаных пастановай Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь ад 28 чэрвеня 2000 г. № 11 (дакумент страціў сілу з 10 жніўня 2016 г. у сувязі з прыняццем новага Закона).
Кіраўнікі прадпрыемства павінны самі ўсталяваць для сябе патрабаванні да ажыццяўлення вытворчага кантролю шляхам зацвярджэння адпаведнага палажэння аб парадку арганізацыі і ажыццяўлення вытворчага кантролю ў галіне прамысловай бяспекі (далей – Палажэнне), з улікам прымяняемай тэхналогіі і тэхнічных асаблівасцей эксплуатаваных небяспечных вытворчасцей і абсталявання, якое распрацоўваецца на падставе прыкладнага палажэння аб арганізацыі і ажыццяўленні вытворчага кантролю ў галіне прамысловай бяспекі», зацверджанага пастановай Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь ад 15 ліпеня 2016 г. № 37.
Вывучыўшы асноўныя задачы і складнікі вытворчага кантролю, варта звярнуць увагу на тое, што функцыі інжынераў па прамысловай бяспецы або адказных асоб не абмяжоўваюцца толькі правядзеннем кантролю за забеспячэннем бяспечнай эксплуатацыі аб'ектаў, а ўключаюць шэраг іншых мерапрыемстваў, такіх як:
кантроль за своечасовым правядзеннем неабходных выпрабаванняў, тэхнічных асведчанняў і тэхнічнага дыягностыкі абсталявання і прылад, якія прымяняюцца на небяспечных вытворчых і патэнцыйна небяспечных аб'ектах, рамонтам і паверкай сродкаў вымярэнняў;
распрацоўка і перагляд (сумесна з кіраўнікамі падраздзяленняў) інструкцый па прамысловай бяспецы, іншых лакальных нарматыўных прававых актаў прадпрыемстваў, якія змяшчаюць патрабаванні па прамысловай бяспецы;
распрацоўка і ўнясенне для разгляду кіраўніцтву планаў работ і мерапрыемстваў па забеспячэнні прамысловай бяспекі, у тым ліку планаў мерапрыемстваў па лакалізацыі аварый і інцыдэнтаў і ліквідацыі іх наступстваў;
удзел у тэхнічным расследаванні прычын аварый і інцыдэнтаў, што адбыліся;
правядзенне аналізу прычын узнікнення аварый і інцыдэнтаў, што адбыліся на аб'ектах;
падрыхтоўка да правядзення экспертызы прамысловай бяспекі небяспечных вытворчых аб'ектаў;
давядзенне да ведама работнікаў інфармацыі аб змяненні заканадаўства ў галіне прамысловай бяспекі;
арганізацыя і кантроль навучання і праверкі ведаў па пытаннях прамысловай бяспекі ў работнікаў прадпрыемства, якія ажыццяўляюць эксплуатацыю небяспечных вытворчых аб'ектаў і (або) патэнцыйна небяспечных аб'ектаў.
Варта адзначыць, што, на жаль, практычна ні адна праверка Госпрамнадзору не абыходзіцца без заўваг па парадку правядзення і (або) арганізацыі вытворчага кантролю ў галіне прамысловай бяспекі.
У апошні час дасягненне прамысловай бяспекі становіцца ўсё больш складанай задачай з-за ўмоў працы і вытворчых працэсаў, якія пастаянна змяняюцца. Законы і правілы бяспекі пастаянна ўдасканальваюцца, ствараючы ўсё больш бяспечныя працоўныя месцы. Працадаўцы павінны разумець і прыстасоўвацца да гэтых змяненняў, а таксама паведамляць аб іх сваім супрацоўнікам і забяспечваць, каб яны маглі дзейнічаць у адпаведнасці з імі.
У заключэнне хацелася нагадаць, што згодна з артыкулам 29 Закона інфармацыя аб арганізацыі вытворчага кантролю ў галіне прамысловай бяспекі прадстаўляецца не пазней 25 снежня бягучага года:
у тэрытарыяльнае ўпраўленне Госпрамнадзору – суб'ектамі прамысловай бяспекі без ведамаснай падпарадкаванасці;
у рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання і іншыя дзяржаўныя арганізацыі, падпарадкаваныя Ураду Рэспублікі Беларусь, цэнтральны апарат Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз – падпарадкаванымі ім (якія ўваходзяць у склад, сістэму) суб'ектамі прамысловай бяспекі.
Віцебскае абласное ўпраўленне Госпрамнадзору