Прыняты ў новай рэдакцыі Закон Рэспублікі Беларусь «Аб ахове навакольнага асяроддзя»

17 ліпеня 2023 г. Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь падпісаны Закон Рэспублікі Беларусь «Аб змяненні Закона Рэспублікі Беларусь «Аб ахове навакольнага асяроддзя» (апублікаваны на Нацыянальным прававым інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь, 25.07.2023, 2/3014).

Асноўныя новацыі, якія выкладаюцца ў Законе Рэспублікі Беларусь «Аб змяненні Закона Рэспублікі Беларусь «Аб ахове навакольнага асяроддзя» (далей – Закон).

У Законе комплексна перагледжаны патрабаванні ў галіне аховы навакольнага асяроддзя, якія прад'яўляюцца да ажыццяўлення гаспадарчай дзейнасці. Устанаўліваюцца патрабаванні, якія павінны выконвацца пры распрацоўцы перадпраектнай (перадзвестагоднай) дакументацыі па аб'ектах гаспадарчай і іншай дзейнасці (патрабаванні прад'яўляліся толькі да праектнай дакументацыі), удакладнены віды будаўнічай дзейнасці, да якой прад'яўляюцца такія патрабаванні (узвядзенне, рэканструкцыя, тэхнічная мадэрнізацыя, рамонтна-рэстаўрацыйныя работы, капітальны рамонт, знос аб'ектаў). Устанаўліваюцца патрабаванні пры прыёмцы ў эксплуатацыю аб'ектаў і іх эксплуатацыі, вывадзе з эксплуатацыі (правядзенне мерапрыемстваў па аднаўленні прыроднага асяроддзя, рэкультывацыі земляў, экалагічнай рэабілітацыі забруджаных тэрыторый, кампенсацыйных мерапрыемстваў).

Удакладнены аб'екты выкарыстання атамнай энергіі, да якіх устанаўліваюцца адпаведныя патрабаванні (устаноўкі для вытворчасці або ўзбагачэння ядзернага матэрыялу, аб'екты для захоўвання ядзерных матэрыялаў, аб'екты, прызначаныя для абясшкоджвання, перапрацоўкі, захоўвання і (або) пахавання радыеактыўных адходаў і інш.).

З мэтай прадухілення шкоднага ўздзеяння адходаў на навакольнае асяроддзе і здароўе людзей пры працы асобных аб'ектаў па выкарыстанні, аб'ектаў абясшкоджвання адходаў уводзяцца патрабаванні да эксплуатацыі мабільных установак па выкарыстанні і (або) абясшкоджванні адходаў.

Так, у прыватнасці, для магчымасці эксплуатацыі такіх установак у адпаведнай дакументацыі павінны прадугледжвацца праектныя рашэнні па прыладзе пляцовак (складаў) для захоўвання адходаў і прадукцыі, інжынерных і транспартных камунікацый і іншых збудаванняў, накіраваных на прадухіленне забруджвання навакольнага асяроддзя і забеспячэнне нарматываў дапушчальнага ўздзеяння на навакольнае асяроддзе, а таксама мерапрыемствы па ахове навакольнага асяроддзя.

Дапускаецца магчымасць эксплуатацыі мабільных установак па выкарыстанні адходаў па-за тэрыторыяй адпаведнага аб'екта па выкарыстанні адходаў, напрыклад, на будаўнічых пляцоўках у месцах, вызначаных праектнай дакументацыяй, для ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый і выкарыстання драўняных адходаў пры правядзенні высечак лесу, выдаленні дрэў, хмызнякоў за межамі населеных пунктаў.

Законам актуалізаваны палажэнні, якія рэгламентуюць пытанні нармавання ў галіне аховы навакольнага асяроддзя, якое з'яўляецца адным з механізмаў забеспячэння спрыяльнага навакольнага асяроддзя. Вызначаецца, што да нарматываў у галіне аховы навакольнага асяроддзя адносяцца нарматывы якасці навакольнага асяроддзя, нарматывы дапушчальнага ўздзеяння на навакольнае асяроддзе, ліміты на прыродакарыстанне. Пералік нарматываў якасці навакольнага асяроддзя дапоўнены такім відам як «дыферэнцыраваныя нарматывы ўтрымання хімічных рэчываў у глебах».

Даведачна:

Дыферэнцыраваныя нарматывы ўтрымання хімічных рэчываў у глебах і патрабаванні да іх прымянення ўстаноўлены Экалагічнымі нормамі і правіламі ЭкаНП 17.03.01-001-2021 «Ахова навакольнага асяроддзя і прыродакарыстанне. Землі (у тым ліку глебы). Нарматывы якасці навакольнага асяроддзя. Дыферэнцыраваныя нарматывы ўтрымання хімічных рэчываў у глебах і патрабаванні да іх прымянення», зацверджанымі пастановай Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь ад 25.11.2021 № 13-Т.

Таксама ў дачыненні да кожнага віду нарматываў вызначаны яго прызначэнне, мэты і від заканадаўства, якім яны рэгулююцца.

З улікам уплыву кліматычных змен на здароўе чалавека, рызык, звязаных з небяспечнымі пагоднымі з'явамі, эканамічнага ўрону для розных сектараў эканомікі, задачы і напрамкі дзяржаўнай палітыкі ў галіне аховы навакольнага асяроддзя дапоўнены фарміраваннем і правядзеннем адзінай дзяржаўнай палітыкі па рэагаванні на змяненне клімату. У сувязі з гэтым, у Законе замацоўваюцца палажэнні па пытаннях рэгулявання ўздзеяння на клімат.

Паўнамоцтвы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь дапоўнены кампетэнцыяй на ўстанаўленне парадку і ўмоў абмежавання антрапагенных выкідаў парніковых газаў у адпаведнасці з міжнароднымі абавязацельствамі Рэспублікі Беларусь, парадку вядзення дзяржаўнага і вытворчага ўліку антрапагенных выкідаў парніковых газаў і іх абсорбцыі паглынальнікамі.

У мэтах дзяржаўнага рэгулявання дзейнасці, звязанай з выкідамі парніковых газаў і іх абсорбцыяй паглынальнікамі, планавання мерапрыемстваў па зніжэнні шкоднага ўздзеяння гаспадарчай і іншай дзейнасці на клімат, адаптацыі да яго змянення на кароткатэрміновы перыяд, сярэднетэрміновую і доўгатэрміновую перспектыву ўстанаўліваюцца абавязкі юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў, якія ажыццяўляюць гаспадарчую і іншую дзейнасць, звязаную з выкідамі парніковых газаў у атмасфернае паветра, абавязаных скарачаць аб'ёмы выкідаў гэтых газаў і (або) рэчываў шляхам укаранення найлепшых даступных тэхнічных метадаў.

Правы службовых асоб Мінпрыроды і яго тэрытарыяльных органаў пры ажыццяўленні кантрольнай дзейнасці ў галіне аховы навакольнага асяроддзя, рацыянальнага (устойлівага) выкарыстання прыродных рэсурсаў выкладзены ў новай рэдакцыі і выключаюць дубляванне норм Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 кастрычніка 2009 г. № 510 «Аб удасканаленні кантрольнай (нагляднай) дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь», а таксама Працэсуальна-выканаўчага кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях.

Пры гэтым, за службовымі асобамі Мінпрыроды і яго тэрытарыяльных органаў замацавана права ў межах вядзення адміністрацыйнага працэсу атрымліваць доступ да рэспубліканскай базы дадзеных АІС «Пашпарт».

У Законе ўдакладнены тэрмін «прычыненне шкоды навакольнаму асяроддзю», які дапоўнены словамі «забруджвання земляў (уключаючы глебы) хімічнымі і іншымі рэчывамі, засмечанасці, забруджвання навакольнага асяроддзя адходамі, незаконнай высечкі».

У мэтах забеспячэння паўнаты прававога рэгулявання норм міжнародных дагавораў, бокам якіх з'яўляецца Рэспубліка Беларусь, Законам вызначаецца магчымасць падрыхтоўкі і ўнясення ў адпаведныя міжнародныя арганізацыі прапаноў аб уключэнні тэрыторый Рэспублікі Беларусь у спісы прыродных тэрыторый міжнароднага значэння.

Законам удасканалены падыходы да каардынацыі дзейнасці дзяржаўных органаў і ўзаемадзеяння з грамадскасцю ў галіне аховы навакольнага асяроддзя, з улікам практыкі прымянення пашыраны і аптымізаваны магчымасці доступу да экалагічнай інфармацыі, а таксама вызначаны вычарпальны пералік правоў, неабходных для забеспячэння і абароны кожнага права грамадзян на спрыяльнае навакольнае асяроддзе.

Урэгуляваны механізмы ўдзелу грамадскасці ў частцы магчымасці азнаямлення да зацвярджэння заключэння дзяржаўнай экалагічнай экспертызы з інфармацыяй, якая датычыцца працэсу прыняцця канчатковага рашэння.

У дачыненні да дакументацыі, якая прадастаўляецца для правядзення грамадскай экалагічнай экспертызы, устанаўліваецца патрабаванне аб прадастаўленні яе ў тым жа складзе, што і для правядзення дзяржаўнай экалагічнай экспертызы.

Законам уводзіцца шэраг новых тэрмінаў, такіх як «нізкавугляродная эканоміка», «зялёная» эканоміка, «экасістэмныя паслугі».

Прасоўванне прынцыпаў «зялёнай» эканомікі, стымуляванне прымянення найлепшых даступных тэхнічных метадаў, рэсурсазберагальных тэхналогій і практык, «зялёных» закупак, пераходу да нізкавугляроднай эканомікі, заснаванай на прынцыпах энергаэфектыўнасці, скарачэння выкідаў парніковых газаў і павелічэння іх абсорбцыі паглынальнікамі, – развіваючыяся складнікі нацыянальнай эканомікі.

«Зялёная» эканоміка – мадэль арганізацыі эканомікі, накіраваная на дасягненне мэт сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны пры істотным скарачэнні экалагічных рызык і тэмпаў дэградацыі навакольнага асяроддзя. Укараненне інструментаў падтрымкі «зялёнай» эканомікі, стварэнне ўмоў для фарміравання эканомікі замкнёнага цыклу (цыркулярнай эканомікі) рэалізуецца ў рамках Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2021-2025 гады. Указаныя мадэлі арыентаваны на максімальную замену выкарыстання неаднаўляльных прыродных рэсурсаў аднаўляльнымі, рэсурса- і энергазберажэнне, мінімізацыю ўтварэння і поўнае выкарыстанне адходаў. Іх укараненне прывядзе да зніжэння нагрузак на навакольнае асяроддзе.

Эканамічная ацэнка экасістэмных паслуг таксама з'яўляецца адным з актуальных напрамкаў. Яе аб'ектам з'яўляюцца натуральныя экалагічныя сістэмы і выконваемыя імі паслугі, якія забяспечваюць атрыманне грамадствам выгод у экалагічнай,