Незаконная здабыча карысных выкапняў — гэта сур'ёзнае парушэнне, якое замахваецца на выключнае права ўласнасці дзяржавы на нетра.

У Рэспубліцы Беларусь адказнасць за такія дзеянні рэгулюецца нормамі Кодэкса аб нетрах, Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях, а таксама прыродаахоўным заканадаўствам, якое прадугледжвае жорсткія санкцыі аж да крымінальнай адказнасці. Згодна са змяненнем 5 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб нетрах, нетры з'яўляюцца выключнай уласнасцю дзяржавы. Дзяржава рэалізуе прыналежныя ёй правы валодання, карыстання і распараджэння нетрамі праз упаўнаважаныя дзяржаўныя органы, арганізацыі. Нетры і права карыстання імі не могуць быць прадметам куплі, продажу, дарэння, спадчыны, закладу або адчужацца ў іншай форме. Гэта азначае, што любыя дзеянні па здабычы карысных выкапняў без адпаведнага дазволу дзяржаўных органаў лічацца незаконнымі і парушаюць права дзяржаўнай уласнасці. За самавольную здабычу прадугледжана адміністрацыйная адказнасць у адпаведнасці са змяненнем 16.36 КоАП Рэспублікі Беларусь цягне за сабой накладанне штрафу: * на фізічных асоб — да 30 базавых велічынь; * на індывідуальных прадпрымальнікаў — да 100 базавых велічынь; * на юрыдычных асоб — да 300 базавых велічынь. У выпадках, калі незаконная здабыча звязана з буйнымі маштабамі, карупцыяй або нанясеннем значнай шкоды, наступае крымінальная адказнасць. Акрамя штрафу, парушальнік абавязаны пакрыць шкоду, прычыненую навакольнаму асяроддзю. Разлік вядзецца па аб'ёме здабытага матэрыялу: За 1 кубічны метр пяску — 3 базавыя велічыні. За 1 тону — 1,8 базавай велічыні.