14 ноября 2023 г. - Всемирный день диабета

14 лістапада 2023 г. - Сусветны дзень барацьбы з цукровым дыябетам

Штогодна 14 лістапада ва ўсім свеце праходзіць Сусветны дзень барацьбы з дыябетам, які быў уведзены ў 1991 годзе Міжнароднай дыябетычнай федэрацыяй (IDF) і Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя (СААЗ) у адказ на пагрозу росту захворвання на дыябет ва ўсім свеце.

Цукровы дыябет (ЦД) з'яўляецца сур'ёзнай медыка-сацыяльнай праблемай XXI стагоддзя. Важнасць праблемы захворвання на цукровы дыябет падкрэслівае прыняцце Генеральнай Асамблеяй Арганізацыі Аб'яднаных Нацый у снежні 2006 года дэкларацыі па цукровым дыябеце, у якой выказваецца занепакоенасць адносна росту захворвання на цукровы дыябет у свеце - неінфекцыйнага захворвання, якое носіць характар ​​эпідэміі. З 2007 года Дзень стаў адзначацца пад эгідай ААН. У спецыяльнай рэзалюцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый было абвешчана, што неабходна распрацаваць дзяржаўныя праграмы, прызначаныя для барацьбы з цукровым дыябетам.

У цяперашні час ЦД займае вядучае месца ва ўсіх сусветных праграмах аховы здароўя, дзе асаблівае месца надаецца даступнасці жыцёва важных лекавых сродкаў, прафілактыцы атлусцення і ЦД.

Мэтам Сусветнага дня барацьбы з дыябетам з'яўляецца павышэнне дасведчанасці аб дыябеце – не толькі аб колькасці хворых на цукровы дыябет, але і аб тым, як можна прадухіліць развіццё гэтай хваробы.

Расце колькасць людзей, якія пакутуюць на дыябет, стварае дадатковую нагрузку на сістэмы аховы здароўя. Медыцынскія работнікі павінны ведаць, як западозрыць і дыягнаставаць захворванне на ранняй стадыі, забяспечыць якаснае лячэнне. Пры гэтым пацыенты, якія жывуць з дыябетам, маюць патрэбу ў пастаянным навучанні, каб разумець свой стан і выконваць штодзённы догляд за сабой, неабходны для падтрымання здароўя і прадухілення ўскладненняў. Аднак і ў цяперашні час мільёны людзей з дыябетам ва ўсім свеце не маюць доступу да лячэння дыябету. У сувязі з гэтым была вызначана тэма Сусветнага дня дыябету на перыяд 2021–2023 гг. «Даступнасць дыябетычнай дапамогі – калі, калі не зараз?».

«Ведай рызыку цукровага дыябету — ведай, як дзейнічаць» — дэвіз трэцяга года кампаніі Сусветнага дня барацьбы з дыябетам 2021–2023 гадоў. Мерапрыемствы будуць сканцэнтраваны як на вызначэнні рызык развіцця цукровага дыябету, так і рызык развіцця яго ўскладненняў. Пацыентам будуць тлумачыцца не толькі асноўныя аспекты прафілактыкі дыябету, але і прадухіленне яго ўскладненняў. У дадзеным кантэксце кожны пацыент з дыябетам павінен мець доступ да атрымання не толькі лячэння дыябету, але яму павінен быць забяспечаны доступ да абследаванняў для своечасовага выяўлення ўскладненняў.

З студзеня 2023 года ў Рэспубліцы Беларусь пачаў дзейнічаць новы парадак правядзення дыспансерызацыі насельніцтва, пачатковым этапам якога з'яўляецца правядзенне анкетавання з мэтай ранняга выяўлення рызыкі развіцця найбольш сацыяльна значных захворванняў, сярод якіх знаходзіцца і цукровы дыябет. У цяперашні час колькасць пацыентаў з цукровым дыябетам у свеце складае каля 463 мільёнаў, а да 2025 года іх колькасць павялічыцца да 550 мільёнаў чалавек, пры гэтым мяркуецца, што кожны другі пацыент не выяўлены.

Колькасць пацыентаў з цукровым дыябетам у Беларусі за апошнія 15 гадоў павялічылася больш, чым у 2,6 раза. Так, калі ў 2008 годзе колькасць пацыентаў з дадзеным дыягназам налічвала 150 тыс., то цяпер гэты паказчык складае каля 400 тыс. Прычым рост захворвання адбываецца за кошт дыябету 2 тыпу, доля якога складае больш за 94% усіх выпадкаў.

Цукровы дыябет 1 тыпу распаўсюджваецца з больш нізкай хуткасцю. У Рэспубліцы налічваецца каля 19 тыс. пацыентаў, якія маюць дыябет 1 тыпу. Гэтыя людзі залежаць ад штодзённага ўвядзення інсуліну, сярод іх каля 2,3 тыс. дзяцей, якія маюць патрэбу ў асаблівай увазе.

У Віцебскай вобласці на пачатак 2023 года пад медыцынскім назіраннем знаходзілася 48748 пацыентаў, з іх цукровы дыябет 1 тыпу ў 2008 чалавек, у тым ліку 333 дзіцяці. За 9 месяцаў 2023 года ўпершыню ўстаноўлены дыягназ цукровага дыябету ў 3985 чалавек.

З чым звязваюць спецыялісты адзначаны ва ўсім свеце рост захворвання цукровым дыябетам 2 тыпу?

Гэта звязана з наступнымі выразна прасочванымі ў апошнія дзесяцігоддзі тэндэнцыямі: прагрэсуючае зніжэнне рухальнай актыўнасці і нерацыянальнае харчаванне. Вельмі актуальная праблема адмовы людзей ад традыцыйных для кожнай краіны кулінарных традыцый, якія складаліся стагоддзямі. Так званае «хуткае харчаванне», збытак рафінаваных вугляводаў у рацыёне прыводзіць да развіцця атлусцення; парушэнне ліпіднага абмену і залішняя маса цела, у сваю чаргу, - да інсулінарэзістэнтнасці, адказнай гіперпрадукцыі інсуліна і вычарпання астраўкоў Лангерганса ў падстраўнікавай залозе.

Нямалаважны фактар у развіцці цукровага дыябету - псіхаэмацыянальныя нагрузкі, характэрныя для сучаснага ладу жыцця чалавека. Вялікае значэнне мае і экалагічная сітуацыя. Цукровы дыябет разам з атэрасклерозам, гіпертанічнай хваробай, атлусценнем адносяць да хвароб цывілізацыі. Істотны ўплыў на развіццё цукровага дыябету аказваюць генетычныя фактары.

Цукровы дыябет 2 тыпу - гэта захворванне, якое паражае чалавека ў другой палове жыцця, часцей пасля сарака гадоў. Узнікаючы спакваля, яно з кожным годам усё больш і больш нагадвае пра сваё існаванне прагрэсуючым развіццём ускладненняў, якія прыводзяць спачатку да часовага, а затым і ўстойлівага парушэння працаздольнасці і да заўчаснай смерці.

Паняцце «адэкватны» кантроль цукровага дыябету ўключае не толькі добрае самаадчуванне пры дыябеце, але і блізкае да нармальных паказчыкаў утрыманне глюкозы ў крыві. Даказана, што толькі стабільная кампенсацыя абменных парушэнняў пры дыябеце з'яўляецца гарантыяй спрыяльнага цячэння захворвання. А гэта азначае, што з моманту ўсталявання дыягназу вельмі важна старанна сачыць за сваім станам, каб не дапусціць узнікнення вострых крытычных сітуацый (да іх адносяцца гіпаглікемія і кетаацыдоз) і заблакаваць развіццё позніх ускладненняў. Яны развіваюцца паступова і незаўважна, але ўдар наносяць разбуральны — па вачах, нырках, нагах, сэрцы. Ці можна прадухіліць іх узнікненне? Пры ўстойлівай нармалізацыі ўтрымання глюкозы ў крыві ўзнікненне і прагрэсаванне ўсіх спецыфічных ускладненняў дыябету можна прадухіліць!

Асноўныя факты пра дыябет:

  • Даследаванні паказваюць, што фактычная распаўсюджанасць цукровага дыябету большая за рэгістраваную ў 3,1 раза для насельніцтва ва ўзросце 30-39 гадоў, у 4,1 раза - для ўзросту 40-49 гадоў, у 2,2 раза - для 50-59-гадовых і ў 2,5 раза - для 60-69-гадовых.
  • Прыкладна палова пацыентаў з цукровым дыябетам адносіцца да ўзроставай катэгорыі 40-59 гадоў. З іх больш за 70% – жыхары краін, якія развіваюцца.
  • Кожныя 10 секунд у свеце становіцца на 2 пацыенты з цукровым дыябетам больш. Гэта 7 мільёнаў у год. Максімальны працэнт узроўню захворвання выяўлены сярод жыхароў ЗША, дзе ад цукровага дыябету пакутуе каля 20% усё насельніцтва краіны.
  • Кожныя 10 секунд 1 чалавек памірае ад ускладненняў цукровага дыябету, уключаючы сардэчна-сасудзістыя захворванні. Гэта 4 млн у год.
  • Дыябет павялічвае смяротнасць насельніцтва ў 2-3 разы і скарачае працягласць жыцця. Прыкладна палова ўсіх выпадкаў смерці ад цукровага дыябету звычайна наступае па прычыне развіцця ўскладненняў і адсутнасці належнага лячэння, і адбываецца ва ўзросце да 70 гадоў.
  • Дыябет з'яўляецца адной з асноўных прычын слепаты, нырачнай недастатковасці, інфарктаў, інсультаў і ампутацый ніжніх канечнасцяў. Так, слепата развіваецца ў 10 разоў часцей, чым сярод насельніцтва ў цэлым; нефрапатыя – у 12-15 разоў, гангрэна ніжніх канечнасцяў – амаль у 20 разоў.
  • 3% у год – такімі тэмпамі расце колькасць пацыентаў з цукровым дыябетам 1 тыпу, які называюць «дыябетам маладых». Аднак медыцынская статыстыка сведчыць: дыябет 2 тыпу таксама маладзее.
  • Захворванне можа развівацца незаўважна на працягу многіх гадоў, не выклікаючы ніякіх прыкмет і трывогі. Па гэтай прычыне хвароба прыводзіць да сур'ёзных ускладненняў, разбуральна дзейнічаючы на сардэчна-сасудзістую сістэму, печань, ныркі і іншыя ўнутраныя органы, прыводзячы да інваліднасці.
  • Лічыцца, што кожны кілаграм лішняга вагі павялічвае рызыку развіцця дыябету на 5%.
  • Ад 2 да 6 разоў узрастае рызыка развіцця цукровага дыябету 2 тыпу пры наяўнасці дыябету ў бацькоў або бліжэйшых сваякоў. Верагоднасць далейшага перадачы хваробы па спадчыне ў гэтым выпадку складае 40%.
  • Прыблізна 50% хворых на дыябет не ведаюць пра тое, што яны хворыя. У шэрагу краін гэты паказчык дасягае 80%.

Цукровы дыябет развіваецца, калі арганізм перастае выпрацоўваць інсулін, а таксама калі выпрацоўваецца недастаткова інсуліну або яго выкарыстанне неефектыўна. Без інсуліну арганізм чалавека не можа здабываць з прадуктаў харчавання энергію, неабходную для жыццядзейнасці.

Інсулін - гэта гармон, які выпрацоўваецца падстраўнікавай залозай. Большая частка ежы ператвараецца ў глюкозу, якая з'яўляецца формай цукру, што выкарыстоўваецца нашым арганізмам для вытворчасці энергіі. Інсулін дапамагае глюкозе, атрыманай з прадуктаў харчавання, трапляць у клеткі цела для вытворчасці энергіі. Без інсуліну глюкоза,

Цукровы дыябет 2 тыпу, раней вядомы як інсуліннезалежны цукровы дыябет, звычайна сустракаецца ў пажылых людзей, асабліва тых, хто мае залішнюю вагу. Аднак з прычыны атлусцення і маларухомага ладу жыцця, якія ўсё часцей назіраюцца сярод маладых, дыябет 2 тыпу сустракаецца цяпер і ў дзіцячым, і ў маладым узросце. Апошнія дадзеныя сведчаць аб тым, што ад 5 да 30 % выпадкаў упершыню выяўленага дыябету ў дзяцей могуць быць аднесены да цукровага дыябету 2 тыпу. А гэта, на жаль, прадугледжвае і магчымасць ранняга развіцця ўскладненняў дыябету. Сакрацыя інсуліну пры цукровым дыябеце 2 тыпу доўга захоўваецца, тыповая інсулінарэзістэнтнасць (зніжэнне адчувальнасці да інсуліну). Хворыя на дыябет 2 тыпу не заўсёды маюць патрэбу ў ін'екцыях інсуліну. Часта ім удаецца кантраляваць захворванне з дапамогай дыеты, зніжэння вагі (пры неабходнасці) і рэгулярных фізічных практыкаванняў. Акрамя таго, магчыма лячэнне таблетаванымі прэпаратамі. Пацыенты з дыябетам 2 тыпу складаюць 90-95 % ад усіх хворых на дыябет у свеце.

Дыябет 2 тыпу звычайна развіваецца паступова, і таму яго складана выявіць. Аднак у пацыентаў з цукровым дыябетам 2 тыпу могуць з'явіцца сімптомы, характэрныя для дыябету 1 тыпу, але ў менш выяўленай форме.

Для цукровага дыябету 2-га тыпу характэрна бессимптомны плынь або неспецыфічныя клінічныя прык

- калі ў Вас узровень глюкозы ў крыві ад 5,0 да 6,1 ммоль/л, Вам варта правесці ГТТ (глюкозаталерантны тэст). Сам тэрмін «талерантнасць» азначае «цярплівасць», «пераноснасць»; талерантнасць да глюкозы – гэта здольнасць арганізма пераносіць нагрузкі глюкозы. ГТТ – гэта больш аб'ектыўны крытэрый для высвятлення пытання аб наяўнасці дыябету або стану, які папярэднічае яму;

Калі Вы ўваходзіце ў групу рызыкі развіцця цукровага дыябету, а таксама пры наяўнасці ў Вас артэрыяльнай гіпертэнзіі, ІМТ > 30 кг/м2, хранічнага халецыстыту, атлусцення, павольнага зажыўлення ран, пагаршэння зроку, маларухомага ладу жыцця, пажадана звярнуцца да ўрача, каб ён вызначыў Вам узровень глюкозы ў крыві і па паказаннях прызначыў ГТТ.

Найбольш аптымальна выяўленне пацыентаў на этапе парушанай талерантнасці да глюкозы, гэта значыць тады, калі паказчыкі глікеміі натщесерце ад 5,6 да 6,1 ммоль/л, пасля ежы - ад 7,8 да 11 ммоль/л. Парушэнне талерантнасці да глюкозы - першы аб'ектыўны прыкмета парушэння вугляводнага абмену і сведчыць аб высокім рызыцы развіцця цукровага дыябету. Праведзеныя даследаванні паказалі, што рызыка развіцця цукровага дыябету ў асоб з парушанай талерантнасцю да глюкозы складае 11-19% у год.

Хто ж уваходзіць у групу рызыкі развіцця цукровага дыябету?

Гэта блізкія сваякі хворых на цукровы дыябет (бацькі, дзеці, браты і сёстры, асабліва блізняты);

- тучныя асобы;

- жанчыны, у анамнезе ў якіх былі выкідкі, заўчасныя роды, роды мёртвым або буйным плёнам (звыш 4 - 4,5 кг.); глюкозурыя падчас цяжарнасці;

- асобы з нырачнай і харчовай глюкозурыяй;

- асобы з эпізадычнай глюкозурыяй і гіперглікеміяй, выяўляемай у стрэсавых сітуацыях (аперацыі, траўмы, інфаркт, інсульт, інфекцыі);

- хворыя з хранічным захворваннем печані, нырак, сардэчна-сасудзістай сістэмы, асабліва ішэмічнай хваробай, упартай пародонтитом, фурункулёзам, неўрапатыямі незразумелай этыялогіі;

- асобы са спантаннымі гіпаглікеміямі і абцяжараным па дыябеце анамнезам;

- асобы пажылога і старэчага ўзросту.

На высокі рызыка развіцця дыябету таксама ўказваюць захворванні, якія суправаджаюцца зніжэннем дзеяння інсуліну (сіндром полікістозных яечнікаў, артэрыяльная гіпертэнзія, дысліпідэміі).

Скураныя прыкметы інсулінарэзістэнтнасці па тыпе "акантоз нігрыканс": цёмныя патоўшчаныя плямы на скуры ў пахавых зморшчынах, на шыі, локцях могуць сведчыць аб парушэнні адчувальнасці да інсуліну.

Як пазбегнуць развіцця позніх ускладненняў?

Па-першае, калі Вы захварэлі на дыябет, нічога не зробіш — трэба пагадзіцца з асноўным патрабаваннем лекара — прыняць тыя асаблівасці ладу жыцця, якія прадыктаваны хваробай. Цяпер Вам трэба больш уважліва ставіцца да свайго харчавання, выконваючы дыетычныя рэкамендацыі, дадзеныя Вам лекарам. Пацыентам з цукровым дыябетам неабходна знізіць да мінімуму ўжыванне салодкага і паменшыць утрыманне жывёльных тлушчаў. Варта павялічыць спажыванне здаровых прадуктаў, асабліва свежай гародніны, прадуктаў з суцэльнага збожжа. У пацыентаў з залішняй масай цела сутачная каларыйнасць павінна складаць каля 1200 — 1500 калорый. Неабходна запомніць, што ні ў якім разе нельга галадаць. Важна выконваць, так званае, «правіла талеркі». Паспрабуйце мысленна падзяліць талерку напалову. Адну палову падзяліце яшчэ раз напалову – мы стварылі тры зоны, якія і будзем напаўняць ежай. Палову талеркі павінны займаць свежыя гародніна, чвэрць — прадукты з суцэльнага збожжа — грэчка, рыс, крупы, кашы, і чвэрць — прадукты, якія ўтрымліваюць бялок — нятлустая рыба, мяса, бабовыя. Такое харчаванне пойдзе на карысць не толькі пацыенту з цукровым дыябетам, але і ўсім членам яго сям'і. Дабратворны ўплыў на стан чалавека з дыябетам аказвае ўмераная строга індывідуальная фізічная нагрузка. У працэсе выканання фізічных практыкаванняў адбываецца ўзмоцненае акісленне ў мышачнай тканцы глюкозы, якая паступае з крыві, а, такім чынам, памяншаецца ўтрыманне глюкозы ў крыві. Вось чаму хворым на дыябет у любым узросце неабходна фізічная нагрузка. І няма неабходнасці набываць трэнажоры або абанементы. Трэба ўсяго толькі злёгку змяніць свае штодзённыя звычкі. Добрымі спосабамі падтрымліваць свой арганізм у тонусе з'яўляюцца:

  • хада па лесвіцах замест выкарыстання ліфта;
  • прагулка ў парку з сябрамі замест вечара ў кафэ;
  • актыўныя гульні з дзецьмі замест камп'ютара;
  • пазбяганне стрэсаў, актуальная парада для захавання здароўя – адмова ад курэння, якое толькі стварае ілюзію супакаення. Пры гэтым нервовыя клеткі і гарманальны фон усё роўна пакутуюць, а нікацін паступае ў арганізм, спрыяючы развіццю дыябету і яго наступных ускладненняў.

Перамогшы сябе ў жаданні «смачна паесці і больш паляжаць», Вы ўжо на паўдарозе да поспеху. Асабліва ўважліва трэба ставіцца да прызначанага лячэння. Лячэнне цукровага дыябету таксама ўключае адмову ад курэння, глюказазніжальную тэрапію, лячэнне артэрыяльнай гіпертэнзіі (калі артэрыяльны ціск павышаны), нармалізацыю ўзроўню ліпідаў крыві. Сёння прынцыпам паспяховай тэрапіі дыябету з'яўляецца неадкладнае пачатак медыкаментознай тэрапіі, калі немэдыкаментозныя метады аказаліся малаэфектыўнымі. Ці можна з дапамогай дыеты і глюказазніжальных таблетак дасягнуць і доўга ўтрымліваць мэтавы ўзровень глюкозы крыві? Навуковыя даследаванні паказалі, што праз 10 гадоў ад пачатку захворвання СД 2 тыпу вылучэнне ўласнага інсуліну зніжаецца да 25%, а далей прыходзіць практычна да нуля. Таму, па ідэі, праз 10 гадоў ад пачатку захворвання да 80% пацыентаў з СД 2 тыпу павінны атрымліваць інсулін.

Інсулін з поспехам можна камбінаваць з глюказазніжальнымі таблеткамі ўжо на ранніх этапах, пры гэтым дастаткова адной ін'екцыі ў суткі інсуліну працяглага дзеяння. Такі від тэрапіі зручны для пацыента і дазволіць надоўга захаваць добрую кампенсацыю дыябету.

Такім чынам, інсулін з'яўляецца абавязковым прэпаратам пры лячэнні некампенсаванага таблетаванымі глюказаніжаючымі прэпаратамі СД 2 тыпу, дапамагае хутка наладзіць правільны абмен рэчываў у арганізме. Інсулінатэрапія павінна «згуляць» у арганізме ролю адсутнай або непаўнавартаснай сакрэцыі ўласнага гармона. Калі рэжым ін'екцый і доза інсуліну адпавядаюць плану харчавання і паказчыкі ўтрымання глюкозы ў крыві блізкія да нормы, то можна гаварыць аб добрай кампенсацыі абменных працэсаў у арганізме.

Як захаваць стабільную кампенсацыю дыябету?

Працяглае назіранне за хворымі на дыябет пераканаўча даказала, што максімальная і стабільная кампенсацыя абмену рэчываў значна зніжае рызыку развіцця дыябетычных ускладненняў. Але пры гэтым павінна быць актыўным медыцынскае назіранне, і пацыентам трэба старанна прытрымлівацца ўсіх правілаў самакантролю.

Самастойны кантроль дыябету ўключае:

  • рэгулярныя вымярэнні ўтрымання глюкозы ў крыві;
  • граматную ацэнку атрыманых паказчыкаў;
  • уменне змяняць сваё лячэнне ў адпаведнасці з атрыманымі вынікамі.

Каб быць упэўненым у правільнасці правядзення самакантролю дыябету, трэба разумець сэнс сваіх дзеянняў, прайсці няпросты шлях памылак і быць настойлівым у дасягненні пастаўленай мэты — мець добрае якасць жыцця, нягледзячы на хваробу. На жаль, гэта ўдаецца далёка не ўсім людзям з дыябетам, але імкнуцца да гэтага трэба. Вядома, што вечнага жыцця не бывае, ды і шчасце і поспех усміхаюцца далёка не ўсім. Але калі ўжо Вы захварэлі на цукровы дыябет, не трэба адчайвацца — пры гэтай хваробе можна паспяхова пражыць доўгія-доўгія гады.

Праблема прафілактыкі і лячэння цукровага дыябету тычыцца не толькі ўрачоў-эндакрынолагаў. Мадыфікацыя ладу жыцця, ацэнка рызыкі развіцця дыябету, навучанне пацыента – усе гэтыя задачы кладуцца на плечы тэрапеўтычнай службы. Назіранне пацыентаў з цукровым дыябетам 2 тыпу да прызначэння ім інсулінатэрапіі ў цяперашні час таксама ажыццяўляецца ўрачамі-тэрапеўтамі (урачамі агульнай практыкі). У той жа час пацыенты з СД 1 тыпу складаюць адну з найбольш складаных субпапуляцый пацыентаў, якія патрабуюць рэгулярнага назірання ўрачом-эндакрынолагам, сістэматычнага навучання навыкам самакантролю, ацэнцы фактараў рызыкі і прагрэсіі хранічных ускладненняў дыябету.

Вырашальным фактарам, які вызначае якасць жыцця пацыентаў з цукровым дыябетам, з'яўляецца ранняе выяўленне захворвання. Гэта дазволіць пазбегнуць развіцця небяспечных ускладненняў. А ў выпадку з праддыябетам нават магчыма і зваротнае развіццё.

Цукровы дыябет – не прысуд, а толькі дыягназ аднаго з захворванняў. Вядучы здаровы лад жыцця, выключыўшы курэнне, ужыванне алкаголю, стрэсы, цяжкія фізічныя нагрузкі і прытрымліваючыся пэўных правілаў харчавання і лячэння, пацыенты доўгія гады могуць падтрымліваць узровень глюкозы ў крыві ў межах нормы.

Як бы