Інфармацыя па пытаннях імунапрафілактыкі інфекцыйных захворванняў
Правы грамадзян Рэспублікі Беларусь у галіне аховы здароўя па прафілактыцы інфекцыйных захворванняў.
Права на ахову здароўя рэгламентуецца Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь «Грамадзянам Рэспублікі Беларусь гарантуецца права на ахову здароўя, у тым ліку бясплатнае лячэнне за кошт дзяржаўных сродкаў у парадку, устаноўленым законам. Грамадзяне клапоцяцца аб захаванні ўласнага здароўя» (артыкул 45).
Дзяржава прадастаўляе кожнаму магчымасць абараніць сябе ад заражэння інфекцыйнымі захворваннямі.
Вакцыны – маюць у нашай краіне статус лекавых сродкаў (Закон Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 2006 г. № 161-З «Аб звароце лекавых сродкаў»), прызначаных для прафілактыкі інфекцыйных захворванняў і адносяцца да групы імунабіялагічных лекавых прэпаратаў (далей – ІЛП). Парадак рэгістрацыі, увозу і выкарыстання лекавых прэпаратаў вызначаецца актамі заканадаўства Рэспублікі Беларусь па дзяржаўным рэгуляванні ў сферы звароту лекавых сродкаў.
Вакцыны – гэта ІЛП, прызначаныя для правядзення прафілактыкі інфекцыйных захворванняў у людзей, таму і патрабаванні да іх якасці жорсткія, адпаведныя міжнародным стандартам бяспекі.
У краіне функцыянуе сістэма назірання за рэгістрацыяй сур'ёзных непажаданых рэакцый пасля прымянення вакцын, якая прадугледжвае ўлік і расследаванне сур'ёзных пабочных рэакцый (Санітарныя нормы і правілы «Санітарна-эпідэміялагічныя патрабаванні да транспарціроўкі, захоўвання і выкарыстання імунабіялагічных лекавых сродкаў, правядзення прафілактычных прышчэпак, выяўлення, рэгістрацыі і расследавання пабочных рэакцый пасля прафілактычных прышчэпак», зацверджаныя пастановай Мінздава з 02.12.2013 № 114, пастанова Мінздава з 17.04.2015 № 48 «Аб парадку прадстаўлення інфармацыі аб выяўленых непажаданых рэакцыях на лекавыя прэпараты»). Для прадухілення ўзнікнення якіх праводзіцца комплекс мерапрыемстваў, накіраваных на выключэнне верагоднасці ненадлежнага выкарыстання вакцын. Гэтая сістэма ўключае наступныя кампаненты:
1. Вакцыны, якія прымяняюцца для імунізацыі насельніцтва, – дапускаюцца да рэалізацыі і медыцынскага прымянення на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь пасля дзяржаўнай рэгістрацыі па нацыянальнай працэдуры або рэгістрацыі ў рамках Еўразійскага эканамічнага саюза (артыкул 10 Закона «Аб звароце лекавых сродкаў»).
2. Парадак прызначэння ІЛП, правядзення прафілактычных прышчэпак і назірання за пацыентам пасля іх правядзення.
Прафілактычныя прышчэпкі – увядзенне ў арганізм чалавека ІЛП для стварэння спецыфічнай неўспрымальнасці да інфекцыйных захворванняў.
Прафілактычныя прышчэпкі ажыццяўляюцца з улікам паказанняў і супрацьпаказанняў да іх правядзення, у строгай адпаведнасці з інструкцыяй па медыцынскім ужыванні, якая прыкладаецца да ІЛП. У дзіцячым узросце праводзяцца прышчэпкі супраць: гепатыту В, туберкулёзу, дзіфтэрыі, слупняку, коклюшу, поліяміеліту, пнеўмакокавай і гемафільнай інфекцый, адзінак, краснухі, эпідэмічнага паратыту. Дарослым неабходна перыядычнае паўторнае ўвядзенне вакцын супраць дзіфтэрыі і слупняку. Акрамя таго, некаторыя катэгорыі грамадзян маюць права на бясплатную вакцынацыю супраць віруснага гепатыту В, грыпу.
Звесткі аб прафілактычных прышчэпках уносяцца ў медыцынскую дакументацыю. Удакладніць звесткі аб прышчэпачным статусе можна ў тэрытарыяльнай арганізацыі аховы здароўя па месцы жыхарства.
Пры звароце за медыцынскай дапамогай у тэрытарыяльную арганізацыю аховы здароўя пацыент мае права ўдакладніць свой прышчэпачны статус і ўдакладніць неабходнасць правядзення прафілактычных прышчэпак у адпаведнасці з узростам.
У Рэспубліцы Беларусь распрацаваны Нацыянальны каляндар прафілактычных прышчэпак і Пералік прафілактычных прышчэпак па эпідэмічных паказаннях, устаноўленыя пастановай Мінздава
ад 17.05.2018 № 42 «Аб прафілактычных прышчэпках».
Вакцынацыя насельніцтва Рэспублікі Беларусь ажыццяўляецца ў рамках аказання медыцынскай дапамогі грамадзянам. Мінімальны сацыяльны стандарт аказання амбулаторна-паліклінічнай дапамогі насельніцтву прадугледжвае правядзенне прафілактычных прышчэпак бясплатна на падставе Нацыянальнага календара прафілактычных прышчэпак і Пераліку прафілактычных прышчэпак па эпідэмічных паказаннях.
3. Каляндар прафілактычных прышчэпак. У 1974 годзе Сусветная арганізацыя аховы здароўя (далей – САЗ) пачала ажыццяўляць міжнародную акцыю, якая атрымала назву Пашыраная Праграма Імунізацыі (ППІ). ППІ была накіравана на абарону дзяцей ад шасці дзіцячых хвароб, сёння спектр яе дзеяння павялічыўся да 13 універсальных вакцын, рэкамендаваных на працягу ўсяго жыццёвага цыклу, і 17 дадатковых вакцын, якія прызначаюцца ў залежнасці ад канкрэтных умоў. З улікам распаўсюджвання праграмы вакцынацыі на ўвесь жыццёвы цыкл цяпер яна называецца Асноўнай праграмай імунізацыі.
Каляндар прафілактычных прышчэпак Рэспублікі Беларусь уключае пералік прышчэпак супраць 12 інфекцый: гепатыт В, туберкулёз, дыфтэрыя, слупняк, коклюш, поліяміеліт, гемафільная інфекцыя, адзёр, краснуха, эпідэмічны паратыт, а таксама грып, пнеўмакокавая інфекцыя – пэўным кантынгентам рызыкі. У нашай краіне рэгламентавана правядзенне прафілактычных прышчэпак па эпідэмічных паказаннях супраць 19 інфекцый.
4. Фінансаванне. У Рэспубліцы Беларусь правядзенне імунізацыі ў рамках Нацыянальнага календара прафілактычных прышчэпак цалкам фінансуецца дзяржавай. Па жаданні грамадзян вакцынацыю супраць інфекцый, якія не ўваходзяць у Нацыянальны каляндар прафілактычных прышчэпак, можна правесці за кошт уласных сродкаў у арганізацыях аховы здароўя.
5. Згода і адмова ад прафілактычных прышчэпак.
Правядзенне прафілактычных прышчэпак з'яўляецца простым медыцынскім умяшаннем, на правядзенне якога неабходна атрыманне вуснай інфармаванай згоды. Рашэнне аб правядзенні вакцынацыі дзіцяці малодшай 14 гадоў прымае яго бацька альбо законны прадстаўнік (бацька, апекун). Непаўналетнія ва ўзросце ад чатырнаццаці да васемнаццаці гадоў маюць права самастойна даваць згоду на простае медыцынскае ўмяшанне (артыкул 44 Закона Рэспублікі Беларусь ад 18 чэрвеня 1993 г. № 2435-XII
«Аб ахове здароўя». Адзнака аб згодзе робіцца медыцынскім работнікам у медыцынскай дакументацыі.
У адпаведнасці з артыкулам 45 вышэйназванага Закона адмова ад імунізацыі афармляецца запісам у медыцынскай дакументацыі і падпісваецца пацыентам і лекарам, які лечыць. Пры гэтым лекарам, які лечыць, павінны быць растлумачаны магчымыя наступствы адмовы.
Асноўныя факты аб імунізацыі.
- Імунізацыя ратуе жыцці людзей.
Плановая імунізацыя супраць такіх хвароб, як поліяміеліт, слупняк, дыфтэрыя, коклюш, адзёр штогод ратуе жыцці ад 2 да 3 мільёнаў чалавек ва ўсім свеце. Акрамя таго, яна абараняе мільёны людзей ад цяжкіх пакутаў, звязаных з знясільваючымі хваробамі і пажыццёвай інваліднасцю.
Перавагі імунізацыі ўсё шырэй распаўсюджваюцца на падлеткаў і дарослых людзей дзякуючы забеспячэнню абароны ад хвароб, якія ў
У Рэспубліцы Беларусь колькасць выпадкаў інфекцый, кірава
У 2022 г. пасля шматгадовага зніжэння ахопу вакцынацыяй супраць адзёру колькасць хворых на адзёр вырасла на 18%, а колькасць памерлых ад інфекцыі – на 43% (у параўнанні з 2021 г.). Колькасць хворых ацэньваецца на ўзроўні 9 мільёнаў чалавек, а памерлых – на ўзроўні 136 000 чалавек, большасць з якіх складаюць дзеці.
Пагроза адзёру для дзяцей працягвае няўхільна расці. У 2022 г. маштабныя і цяжка працякаючыя ўспышкі захворвання прайшлі ў 37 краінах (у 2021 г. – у 22 краінах). Дваццаць восем краін, закранутых успышкамі, знаходзяцца ў Афрыканскім рэгіёне САЗ, шэсць – ва Усходнім Міжземнамор'і, дзве – у Паўднёва-Усходняй Азіі і адна – у Еўропе.
Заражэнне адзёрам можна прадухіліць пры дапамозе дзвюх доз вакцыны супраць адзёру. У 2022 г. у параўнанні з 2021 г. ахоп вакцынацыяй ва ўсім свеце трохі павялічыўся, аднак колькасць дзяцей, якія прапусцілі дозу вакцыны супраць адзёру, склала 33 мільёны чалавек, з якіх амаль 22 мільёны дзяцей не атрымалі першую дозу, а яшчэ 11 мільёнаў – другую дозу. Глабальны паказчык ахопу першай дозай вакцыны склаў 83%, што значна менш за 95-97%, неабходных для абароны насельніцтва ад успышак.
Самыя нізкія паказчыкі вакцынацыі (усяго 66%) па-ранейшаму адзначаюцца ў краінах з нізкім узроўнем даходу. Больш за палову з
22 мільёнаў дзяцей, якія прапусцілі першую дозу вакцыны супраць адзёру ў
2022 г., пражываюць усяго ў 10 краінах – Анголе, Бразіліі, Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Эфіопіі, Індыі, Інданезіі, Мадагаскары, Нігерыі, Пакістане і Філіпінах.
Па заключэнні Еўрапейскай рэгіянальнай камісіі па верыфікацыі элімінацыі адзінак з 2012 г. Рэспубліка Беларусь аднесена да групы краін, дзе дадзеная інфекцыя элімініравана.
У 2023 г. зарэгістравана 192 лабараторна пацверджаных выпадкі адзінак (у 2022 г. выпадкі адзінак не рэгістраваліся).
ПаліяміелітУ 2022-2023 гг. на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь было забяспечана правядзенне эпідэміялагічнага назірання за захворваннямі, якія працякаюць з сіндромам вострага мяккага паралічу, у дзяцей да 15 гадоў, паказчык рэгістрацыі цалкам адпавядае рэкамендаваным САЗ крытэрыю.
Грып, ВРЗ
У мэтах забеспячэння эпідэміялагічнага дабрабыту ў перыяд росту захворвання на грып у верасні-лютым 2023-2024 гг. праведзена кампанія вакцынацыі супраць грыпу, па выніках якой спецыфічную абарону атрымала 23,1% насельніцтва Рэспублікі Беларусь (больш за 2 млн. чалавек).
Ахоп прафілактычнымі прышчэпкамі насельніцтва з групы высокай рызыкі неспрыяльных наступстваў захворвання на грып склаў 43,8% ад колькасці дадзенага кантынгенту.
Ахоп прафілактычнымі прышчэпкамі насельніцтва з групы высокай рызыкі заражэння грыпам склаў 28,7% ад колькасці дадзенага кантынгенту, з іх прышчэплена 78,1% медыцынскіх і фармацэўтычных работнікаў, 85,6% асоб з устаноў з кругласутачным знаходжаннем.
Туберкулёз
Па дадзеных Еўрапейскага цэнтра прафілактыкі і кантролю захворванняў (ECDC) і САЗ аб маніторынгу і назіранні за туберкулёзам у Еўропе, рэзкае зніжэнне (на 10%) колькасці зарэгістраваных выпадкаў туберкулёзу ў перыяд з 2019 па 2022 гг., верагодна, звязана з пандэміяй COVID-19, якая стварыла перашкоды для выяўлення і рэгістрацыі выпадкаў. Туберкулёз застаецца адным з самых смяротных інфекцыйных захворванняў у свеце, а лекава-устойлівыя штамы туберкулёзу па-ранейшаму выклікаюць сур'ёзную занепакоенасць.
Туберкулёз у Рэспубліцы Беларусь працягвае заставацца распаўсюджаным захворваннем, якое мае высокае сацыяльна-эканамічнае значэнне. За апошнія сем гадоў узровень захворвання на актыўны туберкулёз знізіўся ў 1,7 раза (з 23,5 выпадкаў на 100 тысяч насельніцтва ў 2017 г. да 13,8 выпадкаў на 100 тысяч насельніцтва ў 2023 г., p<0,001), узровень смяротнасці знізіўся ў 3,8 раза (з 3,4 выпадкаў на 100 тысяч насельніцтва ў 2016 г. да 0,9 выпадкаў на 100 тысяч насельніцтва ў 2023 г.).
3. Хваробы, якія прадухіляюцца вакцынацыяй, можна перамагчы і ліквідаваць.
Пры стабільным і высокім узроўні ахопу вакцынацыяй паказчыкі захворвання зніжаюцца, і хваробы могуць быць нават цалкам ліквідаваны. Натуральная воспа, ад якой штогод гінула 5 мільёнаў чалавек ва ўсім свеце. Апошні выпадак воспы быў зарэгістраваны 25 кастрычніка 1977 г. у Самалі, а ў 1980 г. на XXXIII сесіі Асамблеі СААЗ было афіцыйна абвешчана аб ліквідацыі натуральнай воспы ва ўсім свеце. І сёння пра гэту хваробу ўжо амаль усе забыліся.
У XIX стагоддзі і першай палове ХХ стагоддзя эпідэміі паліаміяліту лютавалі ў Еўропе і ЗША. За адзін толькі 1916 год паліаміялітам у ЗША заразіліся 27 тысяч чалавек. Пасля шырокага прымянення паліаміялітнай вакцыны ў многіх прамыслова развітых краінах захворванне рэзка скарацілася. У 2002 г. СААЗ абвясціла Еўрапейскі рэгіён свабодным ад паліаміяліту, і задача поўнай ліквідацыі паліаміяліту ва ўсім свеце ў цяперашні час блізкая да дасягнення.
4. Імунізацыя з'яўляецца эфектыўнай мерай з пункту гледжання выдаткаў.
Імунізацыя, несумненна, з'яўляецца адной з найбольш эфектыўных і эканамічна мэтазгодных мер медыцынскага ўмяшання, якія існуюць у цяперашні час. Яна з'яўляецца адной з нямногіх мер, якія патрабуюць невялікіх затрат, але забяспечваюць атрыманне адчувальных станоўчых вынікаў для здароўя і дабрабыту ўсяго насельніцтва. Штогод імунізацыя ратуе мільёны жыццяў, прадухіляючы выпадкі смерці і інваліднасці, звязаныя з інфекцыйнымі захворваннямі.
За апошнія гады фінансавая пазыка, звязаная з захворвальнасцю, значна знізілася ў большасці дзяржаў-членаў. Кожны долар ЗША, выдаткаваны на вакцыну супраць адзёру-паратыту-чырвоніцы, эканоміць больш за 21 долар ЗША ў якасці прамых затрат на аказанне медыцынскай дапамогі. Згодна з ацэнкамі, праведзенымі падчас аналізу затрат, звязаных са ўспышкай адзёру ў Заходняй Еўропе ў 2002-2003 гг., прамыя выдаткі склалі 9,9-12,4 мільёнаў еўра, што роўна суме, неабходнай для вакцынацыі 1 358 100 дзяцей дзвюма дозамі вакцыны пры ўзроўні ахопу 95%.
Паводле эканамістаў, на 1 долар, выдаткаваны на вакцынацыю супраць краснухі, прыпадае 7,7 долараў, якія трэба было б выдаткаваць на барацьбу з самім захворваннем. Выдаткі на дзіця з сіндромам прыроджанай краснухі на працягу яго жыцця ў сярэднім складаюць больш за 200 тысяч долараў ЗША. У гэтую суму ўваходзяць выдаткі на ўтрыманне дзяцей з цяжкімі паталогіямі (прыроджаная глухата, катаракта, псіхічная недастатковасць, фізічныя скалечанасці), а таксама на навучанне дзяцей і падлеткаў з парушэннямі зроку і слыху.
Паколькі імунізацыя спрыяе папярэджанню захворванняў, яна забяспечвае значную, хоць і не паддаецца ацэнцы, эканомію сродкаў у адносінах да прадукцыйнасці працы, працаздольнасці і доступу да адукацыі, а таксама зніжэнне выдаткаў на лячэнне хвароб, якія паддаюцца папярэджанню.
5. Поспехі і дасягненні імунапрафілактыкі ў ХХ-XXI стст.
Дзякуючы паспяхова праводзімым праграмам імунізацыі, у нашай краіне захоўваецца стабільная сітуацыя па шэрагу інфекцый, кіраваных і прадухіляемых сродкамі спецыфічнай прафілактыкі:
|
Інфекцыя |
Год пачатку правядзення масавай імунізацыі |
Колькасць захворванняў у давакцынальны перыяд |
Колькасць выпадкаў за 2023 год у Рэспубліцы Беларусь |
|
Натуральная воспа |
1798/1918 |
102 000 |
ліквідаваная |
|
Паліеміеліт |
1959 |
1 000 |
элімінаваны |
|
Адзёр |
1967 |
58 620 (1966 г.) |
192 |
|
Дыфтэрыя |
1957 |
11 367 (1956 г.) |
0 |
|
Слупняк |
1957 |
67 (1955 г.) |
0 |
|
Краснуха |
1967/1995 |
65 562 (1994 г.) |
0 |
|
Туберкулёз |
1963 |
11 187 |
1253 |
|
Коклюш |
1957 |
17 880 |
881 |
|
Эпідэмічны паратыт |
1963/1974 |
32 526 (1973 г.) |
3 |
|
Вірусны гепатыт В (вострая форма) |
1996 |
1 687 |
24 |
Інфармацыя для насельніцтва, якая можа быць выкарыстана пры падрыхтоўцы інфармацыйна-адукацыйных матэрыялаў (брашуры, памяткі, буклеты) да Еўрапейскага тыдня імунізацыі
Адзёр
Адзёр – гэта высоказаразная хвароба, якую выклікае вірус, што распаўсюджваецца праз кашаль і чханне пры блізкім або непасрэдным кантакце з інфікаванымі вылучэннямі з носаглоткі хворага. Захварэлы можа распаўсюджваць вірус, почынаючы з чацвёртага дня да з'яўлення сыпу і на працягу чатырох дзён з моманту яго з'яўлення.
Прыкметы і сімптомы:
Раннія прыкметы ўключаюць:
высокую тэмпературу, насмарк, кашаль, запаленне вачэй, слязлівасць, дробныя белыя плямкі, якія развіваюцца на першаснай стадыі на ўнутраным баку шчок.
Праз некалькі дзён з'яўляецца сып звычайна на твары і верхняй частцы шыі. Сып распаўсюджваецца, дасягаючы рук і ног, трымаецца пяць-шэсць дзён, затым падсыхае.
Сур'ёзнымі ўскладненнямі гэтай інфекцыі з'яўляюцца:
- слепата,
- энцэфаліт,
- вострая дыярэя і наступнае абязводжванне,
- пнеўманія.
У большасці цяжкіх выпадкаў адзёру ўскладненні могуць прывесці да смяротнага зыходу.
Чырвоная сыпачка
Чырвоная сыпачка – гэта віруснае захворванне, якое перадаецца пры кантакце з хворым праз кашаль і чханне. Хвароба асабліва заразная ў перыяд наяўнасці сыпу, але можа перадавацца і на працягу 7 дзён да моманту з'яўлення сыпу. Асобы пры адсутнасці сімптомаў, усё роўна могуць распаўсюджваць чырвоную сыпачку.
Прыкметы і сімптомы:
Чырвоная сыпачка можа пачынацца з лёгкай ліхаманкі на працягу 1-2 дзён, хваравітасці і павелічэння лімфатычных вузлоў звычайна з задняга боку шыі і за вушамі. Далей на твары з'яўляецца сып, якая распаўсюджваецца ніжэй. Аднак некаторыя хворыя на чырвоную сыпачку не маюць ніякіх сімптомаў.
У дзяцей чырвоная сыпачка звычайна праходзіць у лёгкай форме, хоць у рэдкіх выпадках могуць узнікнуць сур'ёзныя праблемы. Сюды ўваходзяць менінгіт і крывацёк. Чырвоная сыпачка асабліва небяспечная для плёну: сіндром прыроджанай чырвонай сыпачкі можа стаць прычынай выкідка або прыроджаных дэфектаў развіцця (глухата, адставанне ў псіхічным развіцці і развіцці такіх органаў, як сэрца).
Эпідэмічны паратыт
Эпідэмічны паратыт (свінка) перадаецца паветрана-кропельным шляхам (пры кашлі або чханні хворымі). Вірус можа перадавацца таксама праз сліну. Паратыт можа распаўсюджвацца да з'яўлення клінічных сімптомаў і на працягу пяці дзён пасля.
Прыкметы і сімптомы:
Звычайныя сімптомы паратыту ўключаюць: тэмпературу, страту апетыту, стомленасць, цягліцавыя болі, галаўны боль, за якімі варта павелічэнне околовушной слінных залоз або падсківічных залоз. У некаторых хвароба працякае бессімптомна.
У большасці дзяцей паратыт працякае ў лёгкай форме, аднак захворванне можа стаць прычынай сур'ёзных праблем, такіх як менінгіт і глухата. У рэдкіх выпадках паратыт можа прывесці да смяротнага зыходу.
Паліеміеліт
Прычынай паліеміеліту з'яўляецца вірус, які паражае нервовую сістэму. Вірус трапляе ў арганізм праз рот і размнажаецца ў кішачніку. Перадаецца фекальна-аральным шляхам. Крыніцай інфекцыі часцей за ўсё становіцца ежа або пітная вада. Спрыяльныя фактары: невыкананне правілаў асабістай гігіены, незадавальняючыя санітарныя ўмовы. Вірус паліеміеліту таксама распаўсюджваецца пры кашлі і чханні.
Прыкметы і сімптомы:
Сімптомы на пачатковай стадыі ўключаюць:
- тэмпературу,
- стомленасць,
- галаўны боль,
- ваніты,
- рыгіднасць шыі і боль у канечнасцях.
Паліеміеліт, у асноўным, паражае дзяцей, але можа таксама прывесці да паралічу ў падлеткаў і дарослых, якія не валодаюць імунітэтам.
Паліеміеліт можа выклікаць поўны параліч на працягу некалькіх гадзін, так як хвароба паражае спінны і/або галаўны мозг. Такі параліч можа быць незваротным. У выпадку паралічу можа ўзнікнуць нерухомасць дыхальных цягліц, што прыводзіць да смерці. Спецыфічнага лячэння супраць паліеміеліту не
Перадаецца ўзбуджальнік інфекцыі ад чалавека да чалавека паветрана-кропельным шляхам пры чханні, кашлі, размове. Магчыма перадача ўзбуджальніка кантактна-бытавым шляхам праз прадметы побыту і ўзнікненне скурных формаў дыфтэрыі, што часцей адзначаецца ў краінах з гарачым кліматам. Інкубацыйны перыяд дыфтэрыі доўжыцца ад 2 да 10 дзён.
Прыкметы і сімптомы:
высокая тэмпература, слабасць, болі ў горле пры глытанні.
Дыфтэрыйны таксін выклікае ўтварэнне балючых шчыльных плёнак (натрупванне некратызаваных тканін) на задняй сценцы горла і на міндалінах, што ўскладняе глытанне і дыханне, прыводзіць да развіцця так званага дыфтэрыйнага крупу, акрамя таго, паражае нервовую, сардэчна-сасудзістую і выдзяляльную сістэмы, тым самым уяўляючы небяспеку для здароўя і жыцця.
Адзіным спосабам лячэння дыфтэрыі, які дазваляе дамагчыся выздараўлення і пазбегнуць незваротных наступстваў аж да смяротнага зыходу, з'яўляецца неадкладнае ўвядзенне процідыфтэрнай сыроваткі. Вакцынацыя супраць дыфтэрыі і нават перанесеныя захворванне не прыводзіць да фарміравання ўстойлівага пажыццёвага імунітэту, з часам адбываецца яго згасанне. Таму вакцынацыя супраць дыфтэрыі праводзіцца на працягу ўсяго жыцця чалавека.
Слупняк
Інфекцыйнае захворванне, выкліканае таксігеннымі бактэрыямі Clostridium tetani, не перадаецца ад чалавека да чалавека.
Важнай асаблівасцю ўзбуджальніка з'яўляецца яго здольнасць утвараць споры, якія могуць захоўваць жыццяздольнасць гадамі. Споры бактэрыі выяўляюцца ў навакольным асяроддзі – у глебе, на паверхні іржавых інструментаў, у фекаліях жывёл, чалавека.
Споры ўзбуджальніка слупняка могуць трапіць у арганізм чалавека праз пашкоджанні на скуры: драпіны, парэзы, раны або ўкусы жывёл, пры апёках, абмаражэннях, праз пупавіну ранку ў нованароджаных.
Інкубацыйны перыяд слупняка доўжыцца ад 3 да 21 дня пасля інфікавання (у сярэднім, 14 дзён).
Прыкметы і сімптомы:
Хвароба пачынаецца з агульнай слабасці, раздражлівасці, галаўнога болю, цягнучыя болі вакол раны, рыгіднасць патылічных цягліц.
Першым і найбольш часта сустракаемым сімптомам з'яўляецца танічнае напружанне (трызм) жавальных мышц з абцяжараннем адкрывання рота. Следам за трызмам з'яўляюцца іншыя прыкметы слупняку, якія ўтвараюць класічную трыяду: «сарданічная ўсмешка» з-за спазму мімічнай мускулатуры і дысфагія (парушэнне глытання) у выніку скарачэння мышц глоткі.
Паражэнне мускулатуры ідзе па сыходным тыпе. Пасля сутаргах ахопліваюць усе мышцы тулава, ад чаго хворы выгінаецца дугой.
Пры захворванні слупняком патрабуецца неадкладная медыцынская дапамога ва ўмовах бальнічных арганізацый аховы здароўя.
Ад 1 да 8 чалавек з 10, хто захварэў слупняком, памірае ад спынення дыхання, а ў выпадку выздараўлення працяглы час захоўваюцца парушэнні маўлення і памяці.
Пасля перанесенага захворвання імунітэт супраць слупняку няўстойлівы і нядоўгі, магчыма паўторнае інфікаванне.
Спосаб спецыфічнай прафілактыкі слупняку толькі адзін – вакцынацыя слупняковым анатоксинам.
Захворванні, выкліканыя гемафільнай інфекцыяй тыпу b (Hib)
Гемафільная інфекцыя тыпу b выклікаецца бактэрыяй Haemophilus influenzae. Пры траплянні бактэрыі ў лёгкія або ў кроў, чалавек захворвае. Хвароба распаўсюджваецца пры кашлі і чханні хворага.
Прыкметы і сімптомы:
Павышэнне тэмпературы цела характэрна для ўсіх формаў захворвання.
Вылучаюць наступныя формы захворвання:
- менінгіт (запаленне абалонак галаўнога і спіннога мозгу),
- эпіглатыт (ацёк надгартанніка на задняй сценцы глоткі),
- пнеўманія (запаленне лёгкіх),
- остеоміеліт (запаленне костак і суставаў),
- цэлюліт (запаленне падскурнай клятчаткі, звычайна на твары).
Захворванне можа развівацца хутка, а менінгіт і эпіглатыт могуць прывесці да смяротнага зыходу. Большасць дзяцей з гэтым захворваннем маюць патрэбу ў шпіталізацыі. Высокі рызыка смяротнага зыходу або інвалідызацыі.
Пнеўмакакавая інфекцыя
Бактэрыя Streptococcus pneumoniae выклікае пнеўмакакавае захворванне. Захворванне распаўсюджваецца паветрана-кропельным шляхам пры кашлі або чханні ад хворага чалавека або чалавека, які з'яўляецца носьбітам бактэрыі.
Прыкметы і сімптомы:
Існуе шмат відаў пнеўмакакавай інфекцыі, і сімптомы залежаць ад таго, якая сістэма арганізма пашкоджана. Пнеўманія з'яўляецца найбольш распаўсюджанай і цяжкай формай захворвання. Для яе характэрны наступныя прыкметы: тэмпература, дрыжыкі, кашаль, пачашчанае або ўскладненае дыханне, боль у грудной клетцы.
Яшчэ адной сур'ёзнай формай захворвання з'яўляецца выкліканы пнеўмакакавай інфекцыяй менінгіт, які ўяўляе сабой паражэнне абалонак галаўнога і спіннога мозгу. Сімптомамі менінгіту з'яўляюцца: рыгіднасць патылічных мышц, тэмпература, галаўны боль і рэзь у вачах ад яркага святла. Менінгіт, выкліканы пнеўмакокам, прыводзіць да працяглай страты працаздольнасці або смерці. Пнеўмакакавыя інфекцыі часам цяжка паддаюцца лячэнню, асабліва з-за таго, што некаторыя бактэрыі ўстойлівыя да антыбіётыкаў.
Еўрапейскі тыдзень імунізацыі 2024 г.
Гепатыт В і вакцынацыя: што вам неабходна ведаць
Вакцынацыя супраць ВПЧ і рак шыйкі маткі: што вам трэба ведаць
Паліаміеліт: што вам трэба ведаць
Вакцынацыя да і падчас цяжарнасці што трэба ведаць
Ратавірусная інфекцыя: што трэба ведаць
Інфармацыйны бюлетэнь: слупняк