10 кастрычніка 2024 года - Сусветны дзень псіхічнага здароўя

10 кастрычніка 2024 года – Сусветны дзень псіхічнага здароўя. Гэтая дата адзначаецца ў свеце з 1992 года па ініцыятыве Сусветнай федэрацыі псіхічнага здароўя.

Мэта Сусветнага дня псіхічнага здароўя – скарачэнне распаўсюджанасці псіхічных расстройстваў.

У наш час узнікненню псіхічных расстройстваў спрыяюць стрэсы: змены ў жыцці палітычнай, эканамічнай, няўпэўнасць на працы, у сям'і.

Ахова псіхічнага здароўя заключаецца ў душэўным дабрабыце, пры якім чалавек можа рэалізаваць свой уласны патэнцыял, спраўляцца са звычайнымі жыццёвымі стрэсамі, прадуктыўна і плённа працаваць, а таксама ўносіць уклад у грамадскае жыццё.

Тэрмін «стрэс» адбыўся ад французскага слова «estresse», што азначае «прыгнёт», «прыгнечанасць». Стрэс – гэта стан павышанага фізічнага або псіхічнага напружання, які ўзнікае пад уплывам таго ці іншага фактара.

Канадскі вучоны Ганс Селье з'яўляецца стваральнікам тэорыі стрэсу. Ён лічыў, што арганізм, сутыкаючыся з рознага роду фактарамі, такімі як боль, холад, страх, небяспека, хуткі бег, эмацыянальнае страсенне, страта крыві і г. д., уключае спецыяльныя механізмы абароны ад стрэсу, адказваючы на раздражняльнікі не толькі абарончай рэакцыяй, але і аднатыпным фізіялагічным працэсам. Гэты працэс уяўляе сабой поўную мабілізацыю, прыстасаванне да нечаканай сітуацыі. Гэта патрабуе ад арганізма вялікага напружання і затраты велізарнай колькасці сіл. Г. Селье прапанаваў гіпотэзу, згодна з якой старэнне арганізма адбываецца ў выніку ўздзеяння на яго ўсіх стрэсаў, з якімі яму даводзілася сутыкацца на працягу жыцця. Любы, асабліва траўматычны стрэс выклікае незваротныя змены ў хімічным балансе арганізма. Назапашваючыся, гэтыя змены запускаюць механізм старэння. Пастаянны стрэс асабліва небяспечны для клетак мозгу і нервовай сістэмы. Г. Селье падкрэсліваў, што прафілактыка псіхаэмацыянальнага стрэсу вельмі важная для здароўя і даўгалецця.

Віды стрэсу

У псіхалогіі вылучаюць наступныя віды стрэсу: фізіялагічны і псіхалагічны. Псіхалагічны стрэс падзяляюць яшчэ на два віды: эмацыйны і інфармацыйны.

Фізіялагічны стрэс узнікае ў выніку празмерных фізічных нагрузак, болю, павышанай або паніжанай тэмпературы.

Псіхалагічны стрэс правакуецца адчуваннем пагрозы, крыўдай, страхам, гневам і іншымі негатыўнымі эмоцыямі.
Эмацыянальны стрэс уяўляе сабой прыкладна тое ж, што і псіхалагічны.
Інфармацыйны стрэс узнікае пры інфармацыйных перагрузках, калі чалавек сутыкаецца з неабходнасцю перапрацоўваць вялікі аб'ём інфармацыі за кароткі час.

Стрэсавыя сітуацыі негатыўна ўплываюць не толькі на псіхалагічныя механізмы, але і на ўвесь арганізм у цэлым, прыводзячы да шэрагу праблем.

Стрэс выклікае наступныя парушэнні ў арганізме:

павышае рызыку ўзнікнення захворванняў нервовай, сардэчна-сасудзістай, стрававальнай сістэмы;
зніжае імунітэт і супраціўляльнасць розным захворванням;
выклікае парушэнні сну, хранічную стомленасць, нервовасць, раздражняльнасць, пагаршае агульны стан;
правакуе з'яўленне спазмаў у цягліцах і фантомных боляў у суставах, галаўныя болі;
выклікае пагаршэнне апетыту або, наадварот, жаданне «заесці» стрэс, ужываючы вялікую колькасць ежы;
разбурае многія вітаміны, парушае абменныя працэсы;
выклікае пагаршэнне памяці і эмацыйную няўстойлівасць;
спрыяе з'яўленню дэпрэсіі, апатыі, страты цікавасці да жыцця.

Прафілактыка стрэсу

Стрэс, як і хваробу, лягчэй прадухіліць, чым лячыць. Таму важна навучыцца прадухіляць з'яўленне стрэсу, своечасова пазбаўляючыся ад негатыўных эмоцый, фізічнага і псіхалагічнага ператамлення.

1.Адпачынак. Рэгулярны адпачынак адыгрывае вялікую ролю ў нармальным функцыянаванні арганізма. Нават самы заняты чалавек павінен заўсёды знаходзіць час для адпачынку. Важна адпачываць не толькі целам, але і душой. Можна пагуляць на свежым паветры, пачытаць цікавую кнігу, паглядзець займальны фільм, пагутарыць з сябрамі, пагуляць з дзецьмі ці хатнімі жывёламі. Кожны чалавек можа знайсці масу цікавых заняткаў, якія расслабяць яго і падымуць настрой.

2.Поўнавартасны сон. Здаровы сон – гэта добрая абарона ад стрэсу. Выспаўшыся чалавек мае больш высокую стрэсаўстойлівасць. Каб сон быў моцным, трэба прывучыць сябе класціся ў адзін і той жа час, не засіжвацца да позняй ночы, не прымаць ежу за тры гадзіны да сну, не ўжываць перад сном гарбаты, кавы, алкаголю. Перад сном можна прагуляцца на працягу паўгадзіны або хаця б проста трохі пастаяць каля адчыненага акна ці на балконе. Спальню пажадана праветрыць, каб паветра было свежым. Поўнавартасны сон – гэта добрая прафілактыка экзаменацыйнага стрэсу, які часта ўзнікае ў студэнтаў і школьнікаў падчас здачы экзаменаў.

3.Правільнае харчаванне. Пры стрэсе ў арганізме адбываюцца розныя збоі. Збалансаванае харчаванне насычае яго ўсімі неабходнымі вітамінамі і мікраэлементамі. Гэта павышае імунітэт, робячы арганізм больш цягавітым і стрэсаўстойлівым.

4.Спорт. Спартыўныя заняткі з'яўляюцца выдатным спосабам пераадолення стрэсу. Кожны чалавек можа выбраць сабе найбольш прыдатны від спорту, зыходзячы са сваіх пераваг і фізічных магчымасцей. Спорт можна замяніць танцамі. Танцы асабліва карысныя для жанчын, таму што не толькі ўмацоўваюць цела і развіваюць пластыку, але і спрыяюць раскрыццю жаноцкасці і павышэнню самаацэнкі.

5.Масаж. Масаж спрыяльна ўздзейнічае на арганізм, дапамагаючы зняць стомленасць і цягліцавае напружанне, што ў сваю чаргу спрыяе эмацыйнаму расслабленню. Гэта сапраўдная антыстрэсавая рэлаксацыя.

6.Водныя працэдуры. Вада спрыяльна ўплывае на арганізм чалавека і дапамагае змагацца са стрэсамі. Расслабляльныя ванны з араматычнымі масламі, рэгулярнае наведванне басейна, купанне ў прыродных вадаёмах карысныя для фізічнага і псіхічнага здароўя і з'яўляюцца простымі і дзейснымі спосабамі рэлаксацыі.

Будзьце пазітыўныя! Толькі пазітыў дапаможа пазбегнуць нервовых стрэсаў і палепшыць якасць жыцця.

ГУ «Расонскі РЦГЭ», кастрычнік 2024 г.