14 лістапада 2024 г. - Сусветны дзень барацьбы з дыябетам
У Рэспубліцы Беларусь на 01.01.2024 пад медыцынскім назіраннем знаходзілася 379510 пацыентаў з цукровым дыябетам, з іх 19252 з цукровым дыябетам 1 тыпу, 356396 – з цукровым дыябетам 2 тыпу. Штогадовы прырост колькасці пацыентаў з цукровым дыябетам у нашай краіне складае 5-8%.
За апошнія 20 гадоў колькасць пацыентаў з дыягназам цукровы дыябет павялічылася ў 3 разы. Пры гэтым мяркуецца, што кожны 2-і пацыент не выяўлены.
У Віцебскай вобласці на 01.01.2024 пад медыцынскім назіраннем – 50932 пацыентаў з цукровым дыябетам, у тым ліку з цукровым дыябетам 1 тыпу – 2031, з цукровым дыябетам 2 тыпу – 48265 чалавек. У 2023 годзе цукровы дыябет упершыню выяўлены ў 4696 пацыентаў (у тым ліку 84 – з цукровым дыябетам 1 тыпу, з іх 46 дзеці; 4519 – з цукровым дыябетам 2 тыпу).
Сусветны дзень барацьбы з дыябетам у 2024 годзе: гісторыя і традыцыі
Дзень барацьбы з дыябетам 2024 у Рэспубліцы Беларусь і свеце накіраваны на павышэнне дасведчанасці грамадства аб цукровым дыябеце, яго наступствах і магчымасцях лячэння хваробы.
Сусветны дзень барацьбы з дыябетам 2024 прыпадае на 14 лістапада. Ён адыгрывае важную ролю ў разуменні грамадствам усёй сур'ёзнасці дадзенага захворвання, неабходнасці яго своечасовага выяўлення, лячэння і прафілактыкі.
Гісторыя
Цукровы дыябет уваходзіць у тройку захворванняў, якія часцей за іншых прыводзяць да смерці. Раней не існавала лячэння пры такім дыягназе. Каб працягнуць сваё жыццё, хворыя «марылі» сябе голадам, але ўсё роўна на доўгае і нармальнае жыццё разлічваць не даводзілася. У 1922 годзе адбылося адкрыццё, якое падарыла надзею мільёнам людзей.
Канадскі вучоны Фрэдэрык Бантынг выратаваў 14-гадовага падлетка, які пакутаваў цяжкай формай захворвання. Ён правёў яму курс лячэння ін'екцыямі інсуліну, пасля чаго хлопчыку стала значна лепш. Дзякуючы гэтаму ён змог пражыць цалкам здаровае жыццё. Дадзенае адкрыццё дазволіла стварыць новы лекавы прэпарат, які выратаваў у будучыні многія жыцці. У 1979 годзе вучоныя змаглі сінтэзаваць чалавечы інсулін з дапамогай геннай інжынерыі.
14 лістапада 1991 года было абвешчана Днём барацьбы з дыябетам, каб увекавечыць тую фундаментальную працу па ліквідацыі прабелаў у разуменні грамадства аб дадзеным захворванні. Гэтая дата была выбрана ў знак павагі і памяці вялікаму вучонаму Фрэдэрыку Бантынгу, які нарадзіўся ў 1891 годзе ў гэты дзень.
Традыцыі
У Дзень барацьбы з дыябетам абавязкова выбіраецца пэўная тэма, якой прысвячаецца цэлы комплекс мерапрыемстваў, што ўключае канферэнцыі для пацыентаў і медыцынскіх работнікаў, анкетаванне і скрынінг цукровага дыябету і яго ўскладненняў, розныя актыўнасці (спартыўныя эстафеты, шэсці, марафоны) не толькі для людзей з дыябетам і медыцынскіх прафесіяналаў, але і для ўсіх грамадзян, грамадскіх дзеячаў з мэтай аб'яднання іх вакол праблемы дыябету і павышэння ўзроўню інфармаванасці аб гэтым захворванні.
Дзень барацьбы з дыябетам праводзіцца ў 160 краінах свету.
У 2024 годзе тэма Сусветнага дня барацьбы з дыябетам гучыць так: «Цукровы дыябет і дабрабыт», дэвіз – «Аб'яднаўшы нашы намаганні і магчымасці, мы зможам стварыць свет, у якім якасць жыцця не будзе пад уладай дыябету». Дыябеталагічная дапамога ў свядомасці грамадскасці нямала зводзіцца толькі да кантролю і карэкцыі глюкозы крыві, у той час як мільёны людзей з дыябетам штодня сутыкаюцца з неабходнасцю кіраваць сваім станам (дома, на працы, у школе), што патрабуе як фізічных, так і разумовых, эмацыйных намаганняў. Гэтыя праблемы застаюцца па-за межамі лячэння дыябету, з'яўляючыся пры гэтым важнай састаўной часткай іх дабрабыту. Менавіта таму ў гэты раз задача Сусветнага дня барацьбы з дыябетам – пакласці пачатак зменам такога падыходу да дыябету для паляпшэння якасці жыцця людзей з гэтым захворваннем.
Аб дыябеце і яго лячэнні
У нашым арганізме існуе гармон інсулін, які адказвае за захаванне нармальнага ўзроўню глюкозы ў крыві і забяспечвае клеткі энергіяй, тым самым фарміруючы стабільную працу ўсяго арганізма. Калі выпрацоўваецца недастаткова інсуліну, узровень глюкозы рэзка павялічваецца, парушаецца працэс расшчаплення вугляводаў і іх пераўтварэння ў энергію, развіваецца інсуліназалежны цукровы дыябет (1 тыпу). Клеткам пачынае не хапаць «ежы», яны спрабуюць здабыць яе са здаровых органаў, чым наносяць непапраўную шкоду здароўю. Пры адсутнасці лячэння або незадаволенай кампенсацыі захворвання ў далейшым могуць развівацца сур'ёзныя ўскладненні: парушэнне працы нырак, гангрэна, паражэнне сятчаткі вачэй, збоі ў працы сэрца і сасудаў. Паступова арганізм проста разбураецца. Аднак у сучасным свеце дадзены дыягназ – не прысуд. Для лячэння захворвання выкарыстоўваюць інсулін, атрыманы з дапамогай геннай інжынерыі, або аналагі інсуліну, якія максімальна дакладна імітуюць механізм дзеяння ўласнага інсуліну ў арганізме.
Цукровы дыябет 2 тыпу (інсуліннезалежны) у агульнай структуры захворвання цукровым дыябетам складае больш за 95%, развіваецца часцей у людзей старэйшыя за 40 гадоў, з залішняй масай цела і якія вядуць маларухомы лад жыцця. Сакрацыя інсуліну пры цукровым дыябеце 2 тыпу доўга захоўваецца, тыповая інсулінарэзістэнтнасць (зніжэнне адчувальнасці да інсуліну). Для лячэння цукровага дыябету 2 тыпу дастаткова вядзення здаровага ладу жыцця, фізічнай актыўнасці, захавання пэўнай дыеты, прызначэння глюказазніжальнай тэрапіі.
У канцы XX стагоддзя ў свеце сталі праяўляцца працэсы, якія не назіраліся на працягу ўсёй гісторыі медыцыны – цукровы дыябет 2 тыпу стаў дыягнаставацца ў дзяцей. Гэта значыць, што дыябет не толькі расце, але і імкліва маладзее.
Праблема СД набывае дзяржаўныя маштабы, таму што рэальна пацыентаў з СД у 2-3 разы больш, бо пра небяспеку гэтага захворвання ўяўленне маюць вельмі мала хто. Што тычыцца здаровых людзей, то яны толькі павярхоўна знаёмыя з гэтай небяспечнай хваробай. З прычыны спецыфікі дадзенай паталогіі людзі нават не падазраюць пра сваё
захворванне і таму своечасова не абследуюцца. Па дадзеных даследаванняў, праведзеных у розных краінах, ужо пры першым звароце да ўрача, у хворых з СД 2-га тыпу выяўляюцца прыкметы хранічнай
паталогіі: зроку, з прычыны дыябетычнай рэтынапатыі; зніжэнне функцыі нырак, з прычыны дыябетычнай нефрапатыі; паражэнне сасудаў сэрца, мозгу і перыферычных сасудаў ніжніх канечнасцяў. Таму вельмі важная дасведчанасць людзей пра прыкметы, сімптомы і фактары рызыкі для прадухілення ўскладненняў дыябету і выяўлення яго на ранняй стадыі.
Для таго, каб трымаць пад кантролем захворванне і жыць паўнавартасным жыццём неабходна:
не дапускаць залішняй вагі;
займацца фізкультурай;
адмовіцца ад курэння і залішняга ўжывання алкаголю;
рэгулярна сачыць за ўзроўнем глюкозы ў крыві, артэрыяльным ціскам, халестэрынам;
рэгулярна праходзіць дыспансерызацыю ў паліклініцы па месцы жыхарства;
не падвяргаць сябе стрэсам;
прымаць лекавыя прэпараты строга па прызначэнні лекара;
захоўваць лячэбную дыету.
Здароўе – неацэннае шчасце ў жыцці асобна ўзятага чалавека і чалавечага грамадства ў цэлым. Кожнаму з нас уласціва быць моцным і здаровым, захаваць як мага даўжэй рухомасць, энергію і дасягнуць даўгалецця.
Здароўе чалавека – гэта галоўная каштоўнасць жыцця. Яго не купіш ні за якія грошы, яго трэба захоўваць, берагчы і паляпшаць змаладу, з першых дзён жыцця чалавека.
|
Галоўны ўрач УАЗ «ВАЭД», галоўны пазаштатны спецыяліст па эндакрыналогіі ГУЗА |
Л.М.Педчанец |