14 лістапада 2025 г. – Сусветны дзень барацьбы з дыябетам
Сусветны дзень барацьбы з дыябетам – гэта сусветны дзень інфармавання аб дыябеце, прызваны прыцягнуць увагу да растучай хвалі дыябету і яго сур'ёзных наступстваў для здароўя. Гэты дзень дапамагае сусветнай супольнасці аб'яднацца пад адзіным лозунгам у барацьбе з дыябетам і падтрымаць тых, хто сутыкнуўся з гэтай хваробай.
Згодна з данымі Міжнароднай федэрацыі дыябету (IDF, 2025), 589 мільёнаў дарослых (ва ўзросце 20-79 гадоў) па ўсім свеце жывуць з дыябетам – прыкладна кожны дзявяты дарослы. Па прагнозах да 2050 года колькасць дарослых з дыябетам можа вырасці да 853 мільёнаў чалавек. У Рэспубліцы Беларусь на пачатак бягучага года пад медыцынскім назіраннем знаходзілася 407687 пацыентаў з СД, з іх 19691 з СД 1 тыпу, 383558 з СД 2 тыпу. Штогадовы прырост колькасці пацыентаў з СД у нашай краіне складае 5-8%.
У Віцебскай вобласці на 01.01.2025 пад медыцынскім назіраннем знаходзілася – 53564 чалавекі (53196 – дарослыя, 368 – дзеці), у тым ліку з цукровым дыябетам 1 тыпу – 2082 пацыенты, з цукровым дыябетам 2 тыпу – 50839 (з іх на інсулінатэрапіі – 6602), з іншымі тыпамі дыябету – 643.
Тэматыка Сусветнага дня барацьбы з дыябетам на 2024-2026 гады – «Дыябет і дабрабыт». Гэтая тэма падкрэслівае, што пры наяўнасці належнага доступу да лячэння і падтрымкі людзі з дыябетам могуць жыць паўнавартасным і здаровым жыццём.
Афіцыйная тэма Сусветнага дня барацьбы з дыябетам 2025 года – «Дыябет і дабрабыт» факусуецца на важнасці фізічнага, псіхічнага і эмацыйнага дабрабыту для людзей з дыябетам, прасоўваючы комплексны падыход да догляду і падтрымкі, каб дапамагчы ім жыць здаровым і збалансаваным жыццём. У рамках кампаніі асаблівая ўвага надаецца тэме «Дыябет і працоўнае месца», заклікаючы працадаўцаў і супрацоўнікаў паляпшаць умовы працы і падтрымліваць інклюзіўнасць для людзей з гэтым захворваннем.
3 з 4 – людзі, якія жывуць з дыябетам, адчуваюць трывогу, дэпрэсію ці іншыя засмучэнні псіхічнага здароўя з-за дыябету.
Псіхалагічны партрэт чалавека з цукровым дыябетам уключае ў сябе такія рысы, як няўстойлівая самаацэнка, трывожнасць, пачуццё незабяспечанасці, а таксама раздражняльнасць або нават варожасць. Пацыенты з цукровым дыябетам часта адчуваюць эмацыянальныя перагрузкі, звязаныя са страхам перад хваробай і яе ўскладненнямі, што можа выклікаць хранічны стрэс або так званы «дыябетычны дыстрэс». Пастаянныя абмежаванні ў харчаванні і рэжыме дня таксама могуць прыводзіць да пачуцця безнадзейнасці і зніжэння матывацыі да лячэння.
Прычыны змяненняў псіхікі:
Стрэс і эмацыянальныя перагрузкі: хранічны стрэс выклікае выпрацоўку кортізола, які павышае ўзровень глюкозы ў крыві і ўзмацняе цягу да салодкага, што негатыўна адбіваецца на кантролі дыябету.
Біялагічныя фактары: кіслароднае галаданне ў галаўным мозгу, змены ў мазгавой тканіне, інтаксікацыя на фоне паражэння нырак і печані.
Фізічныя абмежаванні: пастаянныя патрабаванні да дыеты, фізічнай актыўнасці і прыёму прэпаратаў, што з'яўляецца цяжкім эмацыянальным цяжарам.
Уплыў на лячэнне:
Зніжэнне матывацыі: дэпрэсія і стрэс зніжаюць матывацыю да паслядоўнага лячэння, што пагаршае кантроль абмену рэчываў.
Рызыка ўскладненняў: ігнараванне хваробы з-за псіхалагічных цяжкасцей павялічвае рызыку развіцця сур'ёзных ускладненняў дыябету.
Важнасць падтрымкі:
Копінг-стратэгіі: важна асвойваць стратэгіі пераадолення стрэсу («копінг-стратэгіі») для паляпшэння самаадчування і кантролю над дыябетам
Дапамога спецыялістаў: зварот па дапамогу да псіхолагаў або псіхатэрапеўтаў дапамагае справіцца з эмацыянальнымі цяжкасцямі, звязанымі з захворваннем.
Лячэнне дыябету – гэта не толькі прыём лекаў і выкананне дыеты, яно таксама ўключае ў сябе падтрымку псіхічнага здароўя, кіраванне стрэсам, навучанне здароваму ладу жыцця і ўзаемадзеянне з грамадствам. Мэта – даць пацыенту магчымасць весці здаровае, збалансаванае жыццё, пераадольваючы цяжкасці, звязаныя з дыябетам. Сусветны дзень барацьбы з дыябетам 2025 года, прапагандуючы комплексны падыход да лячэння, ранняе ўмяшанне і стварэнне спрыяльнага асяроддзя падкрэслівае важнасць лячэння чалавека, а не толькі хваробы.
Адзначаючы Сусветны дзень барацьбы з дыябетам 2025 года, мы пацвярджаем нашу прыхільнасць паляпшэнню не толькі вынікаў лячэння, але і паўсядзённага жыцця людзей, якія пакутуюць дыябетам.
Дыябет – гэта хранічнае захворванне, пры якім арганізм альбо не выпрацоўвае дастатковую колькасць інсуліну, альбо не можа яго правільна выкарыстоўваць. Узровень глюкозы ў крыві пацыента становіцца занадта высокім. З часам гіперглікемія пашкоджвае
органы, нервы і крывяносныя сасуды. Сусветны дзень барацьбы з дыябетам
накіраваны на інфармаванне грамадскасці аб гэтым захворванні, механізмах яго развіцця і яго ўплыве на здароўе.
Цукровы дыябет 1 тыпу: імунная сістэма пацыента атакуе бэта-клеткі падстраўнікавай залозы, якія выпрацоўваюць інсулін. Арганізм перастае выпрацоўваць інсулін. Цукровы дыябет 1 тыпу часта дыягнастуецца ў дзіцячым або падлеткавым узросце.
Цукровы дыябет 2 тыпу: у пацыента альбо выпрацоўваецца недастаткова інсуліну, альбо развіваецца інсулінарэзістэнтнасць. Часцей сустракаецца ў дарослых, але ўсё часцей сустракаецца ў маладых людзей з-за змены ладу жыцця.
Гестацыйны дыябет: у пацыенткі падчас цяжарнасці развіваецца павышаны ўзровень глюкозы ў крыві. Гэта павышае рызыкі як для маці, так і для дзіцяці. Пры адсутнасці лячэння гэта можа прывесці да ўскладненняў падчас родаў або ў будучыні.
Да асноўных фактараў рызыкі адносяцца атлусценне, маларухомы лад жыцця, няправільнае харчаванне, сямейны анамнез дыябету, высокае крывяны ціск і ўзрост.
Перш чым дыябет становіцца цалкам дыягнаставаным захворваннем, арганізм часта падае тонкія сігналы аб тым, што нешта не так. Гэтыя змены могуць спачатку здавацца нязначнымі або не
звязанымі з захворваннем, але яны могуць сігналізаваць аб глыбінных парушэннях у рэгуляцыі глюкозы і энергіі арганізмам. Распазнаванне гэтых ранніх заканамернасцей надзвычай важна, паколькі яны даюць
пацыенту магчымасць звярнуцца за медыцынскай дапамогай да развіцця ўскладненняў.
Ранняе выяўленне дыябету часта магчыма, калі звярнуць увагу на шэраг распаўсюджаных сімптомаў. Гэтыя прыкметы могуць развівацца паступова. Аднак, праяўляючыся адначасова або на працягу доўгага часу, яны паказваюць на тое, што арганізму цяжка рэгуляваць узровень глюкозы ў крыві.
Частае мачавыпусканне (поліурыя), празмерная смага (полідыпсія), невытлумачальная страта вагі, крайняя стомленасць, затуманенне зроку, павольнае зажыўленне ран – пры з'яўленні любога з гэтых сімптомаў пацыенту варта звярнуцца да ўрача.
Калі дыябет не дыягнаставаны і не лячыцца належным чынам, у пацыента могуць узнікнуць сур'ёзныя наступствы для здароўя. Высокі ўзровень глюкозы ў крыві з часам можа прывесці да пашкоджання важных органаў і сістэм арганізма.
Магчымыя ўскладненні:
Сардэчна-сасудзістыя захворванні: павышаны рызыка сардэчнага прыступу, інсульту і гіпертаніі.
Пашкоджанне нырак (дыябетычная нефрапатыя): можа прывесці да нырачнай недастатковасці і неабходнасці дыялізу.
Праблемы са зрокам (дыябетычная рэтынапатыя): могуць прывесці да слепаты, калі іх не лячыць.
Пашкоджанне нерваў (дыябетычная нейрапатыя): можа выклікаць боль, здранцвенне і нават ампутацыю канечнасцей.
Праблемы са ступнямі: дрэннае кровазварот і пашкоджанне нерваў могуць прывесці да язваў, інфекцый або ампутацыі.
Скурныя захворванні: павышаная ўспрымальнасць да бактэрыяльных і грыбковых інфекцый.
Прафілактыка і лячэнне патрабуюць пастаянных намаганняў:
Здаровае харчаванне: аддавайце перавагу суцэльназернавым прадуктам, садавіне, гародніне, нятлустым бялкам; абмяжуйце ўжыванне апрацаваных прадуктаў і цукру.
Рэгулярная фізічная актыўнасць: не менш за 150 хвілін на тыдзень умераных фізічных практыкаванняў.
Кантроль вагі: падтрыманне здаровай вагі цела; дасягненне ўмеранай страты вагі пры залішняй вазе.
Кантроль узроўню глюкозы ў крыві: выкарыстоўвайце хатнія глюкометры і рэгулярна здавайце аналізы.
Захаванне рэжыму прыёму лекаў: калі прызначаны інсулін або пероральныя гіпаглікемічныя сродкі, пацыент павінен выконваць дазоўку і графік прыёму.
Рэгулярныя агляды: уключаюць агляды вачэй, тэсты на функцыю нырак, абследаванне сардэчна-сасудзістай сістэмы.
Гэтыя стратэгіі прафілактыкі і лячэння адпавядаюць мэтам Сусветнага дня барацьбы з дыябетам, накіраваным на зніжэнне захворвання і паляпшэнне вынікаў.
Працоўнае месца адыгрывае ключавую ролю ў прафілактыцы і кіраванні дыябетам: дарослыя людзі праводзяць на працы значную частку свайго жыцця. Доступ да скрынінгаў, адукацыйных праграм, здаровага харчавання і магчымасцей для фізічнай актыўнасці дазваляе знізіць рызыкі развіцця дыябету 2 тыпу і павысіць якасць жыцця людзей, якія ўжо жывуць з гэтым дыягназам.
Менавіта таму ў нашай краіне з 3 па 21 лістапада 2025 года праходзіць шырокарэспубліканская акцыя па інфармаванні насельніцтва аб праблеме дыябету, па скрынінгу цукровага дыябету ў работнікаў на працоўных месцах «Здароўе на працы – пераможам дыябет разам». Медыцынскімі работнікамі будзе арганізавана выяўленне фактараў рызыкі, вызначэнне ўзроўню глікеміі для ранняга выяўлення цукровага дыябету.
Галоўны ўрач УАЗ "ВАЭД"
галоўны пазаштатны спецыяліст
па эндакрыналогіі ГУЗА
Л.М.Педчанец